Kredyt

Kredyt, stosunek ekonomiczny, wynikający z odstąpienia przez jedną ze stron (wierzyciela) drugiej stronie (dłużnikowi) określonej wartości w pieniądzu lub w towarze na warunkach zwrotu równowartości w ustalonym terminie. Przy zawodowym wykonywaniu czynności kredytowych wierzyciele żądają wynagrodzenia za udzielanie pożyczek w postaci oprocentowania. W zależności od przedmiotu pożyczki rozróżnia się dwa podstawowe rodzaje k.: towarowy (kupiecki, handlowy) i pieniężny (bankowy). K. towarowy jest kategorią ekonomiczną, która rozwinęła się na gruncie wymiany towarowej. Normalna transakcja kupna-sprzedaży przeradza się w stosunek kredytowy, o ile tylko sprzedawca odracza moment pobrania zapłaty za sprzedany towar i oddziela w czasie moment przekazania towaru od momentu pobrania jego równowartości od nabywcy. W ten sposób sprzedawca staje się wierzycielem, a nabywca dłużnikiem. Udzielanie k. towarowego rozwiązuje trudności sprzedaży powstające w tych – przypadkach, gdy potencjalni nabywcy towarów nie mają ekwiwalentu do ich nabycia w momencie pokazania się towarów na rynku, a równocześnie sprzedawcy nie mogą znaleźć innych nabywców, którzy mogliby zapłacić im natychmiast. K. pieniężny rozwinął się z k. towarowego, a także z czynności wymiany pieniędzy i przyjmowania depozytów oraz przekazów, którymi trudnili się początkowo kupcy, a następnie wyspecjalizowani handlarze pieniędzmi — bankierzy. Podstawę powstania kategorii ekonomicznej k. stanowią stosunki towarowo-pieniężne, a wobec tego kategoria ta jest tak długowieczna, jak sama produkcja towarowa. W warunkach społeczno-ekonomicznych jednak, w których produkcja towarowa i obrót pieniężny zajmują tylko marginesowe miejsce w życiu ekonomicznym społeczeństwa, stosunki kredytowe nie mogą rozwinąć się w pełni. Zatem w warunkach niewolniczej i feudalnej formacji społeczno-ekonomicznej spotykamy się jedynie z niezbyt rozwiniętymi formami k. lichwiarskiego, głównie o przeznaczeniu konsumpcyjnym. Właściwe podstawy rozwoju k. powstały dopiero w kapitalistycznych stosunkach produkcji. Przemiana pieniądza w kapitał pociągnęła za sobą przemianę pożyczki pieniężnej w pożyczkę kapitału. Oznacza to zmianę charakteru stosunku kredytowego i równocześnie bardzo poważne rozszerzenie popytu na k. W warunkach gospodarki kapitalistycznej zaciąganie pożyczek na cele konsumpcyjne odgrywa rolę drugorzędną, mimo dość znacznych rozmiarów tego typu transakcji. Największymi pożyczkobiorcami są kapitaliści, którzy tą drogą starają się powiększyć kapitał znajdujący się w ich dyspozycji oraz masę realizowanej wartości dodatkowej i kapitalistycznego zysku. Część wartości dodatkowej, uzyskanej dzięki k., trafia w postaci odsetek z rąk przedstawicieli kapitału przemysłowego i handlowego do rąk posiadaczy kapitału pożyczkowego. W warunkach gospodarki kapitalistycznej następuje także rozszerzenie zakresu występowania k. towarowego, ze względu na typowe dla kapitalizmu trudności zbytu, będące rezultatem sprzeczności pomiędzy tendencjami do powiększania produkcji a brakiem wypłacalnego popytu na ciągle zwiększającą się masę towarów i usług. Kapitalistyczny producent czy kupiec-hurtownik praktycznie biorąc nie ma możliwości zbycia towarów bez udzielenia odbiorcy k. towarowego na okres kilku miesięcy. Ten k. towarowy przekształca się najczęściej w k. bankowy przez bankowe dyskonto weksli. W celu powiększenia popytu ludności, rozszerza się k. konsumpcyjny w różnych formach, przede wszystkim w postaci sprzedaży na raty. K. bankowy w gospodarce kapitalistycznej przyspiesza procesy koncentracji i centralizacji kapitału, umożliwiając zastosowanie w produkcji i obrocie nawet najmniejszych kwot kapitału pożyczkowego, które w formie depozytów koncentrują się w wielkich bankach i następnie jako k. bankowe trafiają przede wszystkim do wielkich przedsiębiorstw kapitalistycznych, dających bankierom gwarancję najpewniejszej lokaty od strony zabezpieczenia zwrotu pożyczek i terminowego wpłacania odsetek. K. bankowy zmienia w ten sposób warunki konkurencji i zwiększa przewagę wielkich przedsiębiorstw kapitalistycznych nad małymi i średnimi. W warunkach kapitalizmu monopolistycznego dochodzi do połączenia się kapitału przemysłowego z kapitałem bankowym w kapitał finansowy. Przez stosunki kredytowe banki zyskują kontrolę nad wielkimi przedsiębiorstwami przemysłowymi, stają się nie tylko ich wierzycielami, ale i udziałowcami, a za ich pośrednictwem zyskują sobie kontrolę nad dalszymi zakładami przemysłowymi itd. Wielkie przedsiębiorstwa przemysłowe powołują często do życia specjalne banki do własnej obsługi. W ten sposób powstają wielkie ugrupowania finansowe, kontrolujące całe gałęzie produkcji, źródła surowców i rynki zbytu oraz liczne instytucje kredytowe. Ugrupowania te często przekraczają swoim zasięgiem granice poszczególnych państw kapitalistycznych i działają na rynkach całego świata kapitalistycznego. Po II wojnie światowej zaznaczyła się tendencja do uniezależniania się wielkich korporacji przemysłowych od banków, do zdobywania przewagi przez kapitał przemysłowy nad kapitałem bankowym w obrębie wielkich ugrupowań kapitału finansowego. Wielkie korporacje przemysłowe zyskują też ogromny wpływ na aparat administracyjny w państwach kapitalistycznych i wykorzystują ten wpływ do realizacji maksymalnych zysków przez zamówienia rządowe w dziedzinie produkcji zbrojeniowej, realizacji programów podboju kosmosu itd. W gospodarce socjalistycznej, wobec istnienia stosunków towarowo-pieniężnych, utrzymują się nadal przesłanki występowania stosunków kredytowych. Przy wywłaszczeniu kapitalistów na własność społeczeństwa przechodzą również banki, które przez swoją działalność pieniężno-kredytową stają się ważnym instrumentem umacniania socjalistycznych stosunków produkcji i przyspieszania tempa rozwoju socjalistycznej gospodarki. K. bankowy w warunkach gospodarki socjalistycznej jest przede wszystkim instrumentem planowej emisji pieniądza (w formie gotówkowej i w formie tzw. pieniądza bankowego, służącego do obrotu bezgotówkowego), odpowiednia do wzrostu zapotrzebowania na pieniądz, związanego ze wzrostem produkcji towarów i usług, obrotu towarowego, dochodów o przeznaczeniu produkcyjnym i konsumpcyjnym. Ponadto k. bankowy służy do tworzenia dodatkowych dochodów, powiększających popyt produkcyjny lub konsumpcyjny, zmniejszony na skutek tworzenia rezerw i oszczędności pieniężnych przez różne jednostki gospodarujące, w tym także przez ludność, np. przy ograniczeniu popytu, wywołanego przez przyrost oszczędności ludności, może być stworzony uzupełniający popyt konsumpcyjny przez kredytowanie sprzedaży ratalnej. Podobnie ograniczenie budżetowego finansowania inwestycji, związane z tworzeniem rezerw finansowych w budżecie, może być kompensowane przez rozszerzenie bankowych k. inwestycyjnych. Możliwości tworzenia za pomocą k. bankowych dodatkowego popytu są w ostatnich latach coraz szerzej wykorzystywane w Polsce w celu zastępowania bezzwrotnego finansowania budżetowego przez kredytowe zwrotne finansowanie, gdyż ta ostatnia forma stwarza korzystniejsze warunki do pogłębiania gospodarności w działalności socjalistycznych przedsiębiorstw i instytucji. Naturalną niejako sferą zastosowania kredytowych zwrotnych form finansowania gospodarki jest występowanie czasowych (głównie sezonowych) potrzeb w dziedzinie gromadzenia zapasów surowców, materiałów, produkcji w toku i gotowych wyrobów. Środki pieniężne służące finansowaniu takich czasowych zapasów, po ich upłynnieniu w związku z zakończeniem sezonu, powinny być zwrócone, a stąd ich przydział powinien opierać się na zasadzie kredytowej. Obecnie jednak stosuje się k. bankowy do finansowania części zapasów bieżących, utrzymujących się stale w mniej więcej jednakowej wysokości; jest to uzasadnione względami umocnienia kontroli banku nad gospodarką przedsiębiorstwa w zakresie ogółu zapasów. K. bankowy stosuje się także w dziedzinie finansowania inwestycji przedsiębiorstw i inwestycji branżowych, jako źródło finansowania budownictwa inwestycyjnego. Te k. inwestycyjne zwracane są przez zjednoczenia i przedsiębiorstwa z funduszy inwestycyjnych lub z zysków w terminie do 5 lat. K. bankowe są też wykorzystywane do realizacji pomocy finansowej dla spółdzielczości, gospodarki nieuspołecznionej (zwłaszcza indywidualnego rolnictwa oraz drobnego i średniego rzemiosła) oraz finansowania budownictwa mieszkaniowego w formie spółdzielczej i indywidualnej. Jak z tego wynika, zakres wykorzystywania k. bankowych w gospodarce socjalistycznej jest szeroki, przy tendencji do dalszego jeszcze rozszerzania się. Jest to następstwem istotnych zalet, jakie wykazuje kredytowy system finansowania, a przede wszystkim jego elastyczności i bodźcowego oddziaływania na gospodarkę kredytobiorców. Operacje kredytowe w gospodarce socjalistycznej są planowane, a plan kredytowy stanowi element systemu planów gospodarczych, regulujących całokształt procesu rozszerzonej reprodukcji socjalistycznej.

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply