Sposób produkcji

Sposób produkcji, jedność sił wytwórczych i stosunków produkcji; inaczej mówiąc sposób, w jaki w procesie produkcji następuje połączenie rzeczowych i osobowych elementów produkcji. Wszelka produkcja, niezależnie od jej formy społecznej, polega na przekształceniu przyrody przez ludzi, przy czym ludzie zawsze posługują się jakimiś środkami produkcji. Zespolenie siły roboczej człowieka z rzeczowymi elementami produkcji (środkami produkcji) jest uzależnione od stosunków społecznych, w których przebiega produkcja, a forma tego zespolenia jest właśnie wyrazem tych stosunków. W historii rozwoju społeczeństwa ludzkiego było dotychczas pięć s.p.: wspólnoty pierwotnej, niewolniczy, feudalny, kapitalistyczny i socjalistyczny. Podstawową i określającą w ostatniej instancji rolę w zmianach s.p. spełniają siły wytwórcze, których charakter określa typ i formę stosunków produkcji. Zmiana s.p. jest uwarunkowana zmianami w siłach wytwórczych, gdyż dopiero odpowiednio do zmian w poziomie i charakterze sił wytwórczych zmieniają się stosunki produkcji, przy czym zmiana ta następuje albo w obrębie tego samego pod względem jakości s.p., albo też zmiany te są tak wielkie i tak istotne, że wymagają ustanowienia nowego typu stosunków produkcji, czyli zastąpienia dotychczasowego s.p. przez nowy. Wynika stąd, że stosunki produkcji mają charakter obiektywny i uwarunkowane są przez aktualny stan sił wytwórczych. Oznacza to, że społeczeństwo nie może ich dowolnie zmieniać. Żadna formacja nie ginie zanim nie zostaną wyczerpane możliwości rozwoju sił wytwórczych tkwiące w starych stosunkach produkcji. Zalążki nowego s.p. powstają zawsze wewnątrz starego. W ten sposób istnieje ciągłość historyczna. W antagonistycznych formacjach społeczno-ekonomicznych niecałe społeczeństwo jest zainteresowane w zmianie s.p. Warstwy czy klasy społeczne, dla których stare stosunki produkcji są korzystne, stawiają temu opór, wykorzystując opanowany przez siebie aparat państwowy. W takim przypadku opór ten musi być pokonany przemocą, rewolucyjnie. Na czele mas rewolucyjnych staje wtedy klasa najbardziej zainteresowana w obaleniu starego ustroju i w powstaniu nowego. Zmiana s.p. może w pewnych warunkach dokonać się również bez wojny domowej, mianowicie, gdy klasa reakcyjna jest zbyt słaba do stawiania skutecznego oporu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *