Archive for the ‘Bankowość’ Category

Rozliczenia gotówkowe

Rozliczenia gotówkowe, dokonywanie zapłaty za pomocą wręczenia pieniędzy lub czeku gotówkowego albo w formie przekazu. Jednostki objęte obowiązkiem rozliczeń bezgotówkowych mogą dokonywać zapłat w gotówce do wysokości 5 tys. zł jednorazowo w przypadkach określonych przez ministra finansów; wypłat gotówkowych mogą dokonywać w zasadzie ze środków podjętych z rachunku bankowego na określone cele; z własnych wpływów gotówkowych mogą pokrywać: 1. wydatki na zakup towarów i materiałów, za świadczone usługi oraz inne wydatki administracyjno-gospodarcze, jeżeli wydatek nie przekracza 5 tys. zł; 2. wypłaty nie podjętych w terminie i zwróconych do banku wynagrodzeń za pracę i innych świadczeń pracowniczych; 3. wypłaty z tytułu skupu; 4. wypłaty dokonywane w związku z uwzględnieniem reklamacji dotyczących zakupionych towarów lub świadczonych usług przez jednostki handlu detalicznego i jednostki świadczące usługi dla ludności; 5. wypłaty komitentom; 6. wypłaty wygranych loterii pieniężnych i gier liczbowych; 7. inne wydatki, na które bank wyraził zgodę. Jednostka gospodarki uspołecznionej może mieć we własnej kasie gotówkę: 1. podjętą z rachunku bankowego na określone cele; 2. gromadzoną za zgodą banku z własnych wpływów na wymienione wyżej wypłaty; 3. niezbędną na bieżące potrzeby w zakresie własnych wpływów, w wysokości określonej przez kierownika jednostki. Gotówka podjęta z rachunku bankowego nie może być przechowywana w kasie dłużej niż 3 dni, a za zgodą banku dłużej niż 10 dni. Nadwyżka gotówki w kasie, przekraczająca sumę na określone wyżej cele, podlega odprowadzeniu do banku, jeżeli przekracza tysiąc zł. Wpłata nadwyżki do banku powinna nastąpić w dniu, w którym powstała, a najpóźniej w dniu następnym. Bank może ustalić inne terminy tych wpłat.

Rozliczenia bezgotówkowe

Rozliczenia bezgotówkowe, dokonywanie operacji pieniężnych przez bank za pomocą przelewu z rachunku dłużnika na rachunek wierzyciela; stanowią podstawową część obrotu pieniężnego, zwalniają z obrotu duże ilości gotówki, co powoduje oszczędności w kosztach obiegu pieniężnego i zmniejsza ilość pracy związanej z dokonywaniem zapłaty, oraz ułatwiają kontrolę. W Polsce zasady rozliczeń pieniężnych, obowiązujące na podstawie wydanych aktów normatywnych, dotyczą głównie: urzędów, zakładów, instytucji, przedsiębiorstw państwowych i spółek, w których państwo posiada udział wynoszący co najmniej 50% kapitału zakładowego, oraz organizacji spółdzielczych. Do obowiązków tych jednostek należy: 1. posiadanie rachunku we właściwym banku i gromadzenie na nim środków pieniężnych; 2. przeprowadzanie za pośrednictwem tego rachunku rozliczeń pieniężnych. Jednostki gospodarki uspołecznionej regulują płatności za dostawy, roboty i usługi za pomocą r.b., jeżeli płatność przekracza 5 tys. zł w stosunku do jednej transakcji. Minister finansów może określić przypadki, w których rozliczenia mogą być regulowane w gotówce. W obrotach między jednostkami gospodarki uspołecznionej a jednostkami gospodarki nieuspołecznionej istnieje prawo wyboru gotówkowej lub bezgotówkowej formy rozliczeń, jednak minister finansów może określić przypadki, w których obowiązuje wyłącznie forma bezgotówkowa. R.b. przeprowadzają banki w następujących formach: 1. polecenie przelewu; 2. inkaso; 3. polecenie pobrania; 4. czek rozrachunkowy; 5. akredytywa; 6. rozliczenia planowe; 7. okresowe rozliczenie saldami i inne formy rozliczeń kompensacyjnych. Najbardziej rozpowszechnioną formą rozliczeń jest inkaso bankowe; obejmuje ono ponad 80 tysięcy ogółu rozliczeń. Poważna część obrotów rozliczana jest również za pomocą poleceń przelewu i czeków rozrachunkowych. W 1958 wprowadzono w Polsce nowy system rozliczeń między jednostkami gospodarki uspołecznionej, którego główne zasady przedstawiają się następująco: 1. należności pieniężne za dostawy, roboty i usługi powinny być uiszczone bezpośrednio po wykonaniu zamówienia; udzielanie zaliczek i przedpłat jest dozwolone tylko w przypadkach określonych przez Radę Ministrów lub upoważnionych do tego ministrów; 2. zabronione jest wzajemne kredytowanie się przedsiębiorstw w formie kredytu towarowego; płatnicy obowiązani są do uiszczenia zapłaty w określonym w przepisach terminie; podstawowy termin wynosi 15 dni, w określonych przypadkach może być przedłużony o 5 dni dla jednostek handlu wewnętrznego; 3. uczestnicy rozliczeń mają prawo wyboru najwłaściwszej dla ich obrotów formy rozliczeń; w razie braku umownego ustalenia, rozliczenie następuje w formie określonej przez wierzyciela; w niektórych przypadkach obowiązuje forma określona przez ministra finansów; 4. od nie zapłaconych w terminie zobowiązań płatnik zobowiązany jest zapłacić dostawcy (wykonawcy) odsetki za zwłokę w wysokości 12% w stosunku rocznym, jeżeli umowa nie przewiduje kar za zwłokę z tego tytułu; 5. naruszenie przepisów o rozliczeniach stanowi wykroczenie karane grzywną. Najnowszą formą rozliczeń jest polecenie pobrania. Stanowi ona dyspozycję wierzyciela uznania jego rachunku określoną kwotą w ciężar rachunku dłużnika. Obciążenie to nie wymaga zgody dłużnika. Za pomocą tej formy mogą być rozliczane tylko określone w przepisach należności, mające zwłaszcza charakter bezsporny, np. za dostawy gazu, energii elektrycznej, za staryfowane usługi komunalne, pocztowe, telekomunikacyjne, mniejsze należności z tytułu kar i odszkodowań umownych. Zob. też: rozliczenia gotówkowe.

Rewaloryzacja

Rewaloryzacja (rewaluacja), ustawowe podwyższenie kursu danej waluty w stosunku do walut zagranicznych. Przyczyną, dla której niekiedy się ją przeprowadza, jest dążenie rządu danego kraju do osłabienia tendencji inflacyjnych (inflacja) w gospodarce narodowej. R. może być w tym celu wykorzystywana jedynie, gdy kurs walutowy jest czynnikiem cenotwórczym i w efekcie aktywnie wpływającym na wielkość importu i eksportu. Taka sytuacja — jak dotychczas — ma miejsce właściwie tylko w krajach kapitalistycznych. Antyinflacyjne oddziaływanie r. na gospodarkę narodową przejawia się w dwóch kompleksach zjawisk gospodarczych: 1. Podwyższając ceny (w przeliczeniu na waluty obce) towarów krajowych dla zagranicy i obniżając ceny (w przeliczeniu na walutę krajową) towarów zagranicznych dla odbiorcy krajowego r. oddziałuje w kierunku ograniczenia eksportu i zwiększenia importu; r. wywołuje więc tendencję do spadku popytu na dobra krajowe (zmniejsza się bowiem popyt zagraniczny na te dobra) i względny wzrost podaży na rynku krajowym (następuje bowiem wzrost podaży dóbr importowanych, a ponadto część towarów krajowych, które wskutek r. tracą rynek zbytu za granicą, zostaje skierowana na rynek krajowy). Następuje zatem względne zwiększenie się podaży i względne zmniejszenie się popytu na rynku krajowym, co osłabia na nim tendencje inflacyjne. 2. R. oddziałuje w kierunku zmniejszenia lub nawet likwidacji nadwyżki bilansu płatniczego, a zatem w kierunku ograniczenia lub nawet zahamowania strumienia pieniądza, jaki wskutek tej nadwyżki wpływał poprzednio na rynek krajowy (nadwyżka taka bowiem powoduje, że na rynek krajowy z tytułu sprzedaży dewiz obcych wpływa więcej pieniądza niż z niego odpływa wskutek zakupu tych dewiz). R. zmniejsza nadwyżkę bilansu płatniczego oddziałując w kierunku pogorszenia się bilansu handlowego i bilansu obrotów kapitałowych. To ostatnie jest wynikiem zmniejszenia się dla zagranicy atrakcyjności lokat kapitału długoterminowego w kraju, który dokonuje r. (w przeliczeniu na walutę zagraniczną dana lokata w tym kraju jest dla zagranicy po r. droższa), ponadto — w przypadku krajów dysponujących nadwyżkami kapitału — zachęca kapitalistów krajowych do jego wywozu za granicę (w przeliczeniu na walutę krajową dana lokata za granicą jest dla nich po r. tańsza). Siła antyinflacyjnego oddziaływania r. na gospodarkę narodową zależy w dużej mierze od cenowej elastyczności popytu krajowego na import i popytu zagranicznego na eksport towarów kraju, który dokonuje r. Jeśli elastyczności te są względnie niskie, to r. jako zabieg antyinflacyjny może nie spowodować specjalnych efektów.W celu przeprowadzenia r., wobec jej wpływu na ograniczenie popytu na towary krajowe i pogorszenie się bilansu płatniczego, muszą być spełnione dwa warunki: 1. w kraju decydującym się na r. stan zatrudnienia czynników produkcji musi być względnie wysoki; 2. kraj ten musi dysponować względnie wysokimi rezerwami płatniczymi.

Reparacje

REPARACJE, oznaczają płatności w pieniądzu, towarach, wykonywanych usługach lub przekazywanych terytoriach jednego państwa na rzecz Innego państwa lub niektórych jego obywateli ew. organizacji. W myśl prawa międzynarodowego nie jest to kara za popełnione czyny, lecz rekompensata za poniesione ofiary, szkody lub doznane krzywdy. Począwszy od I wojny światowej termin ten odnosi się wyłącznie do odszkodowań wojennych, a ich wysokość, sposób płatności oraz prawo do odszkodowań określane były przez Ligę Narodów, a potem Organizację Narodów Zjednoczonych. Płacenie r. stosowane było już wśród społeczeństw pierwotnych. Do ważniejszych, znanych w historii odszkodowań należą: żądanie Szwecji w 1648 wpłacenia 5 min f.sz. przez Święte Imperium Rzymskie, żądanie Napoleona wpłacenia 400 min franków przez rządy Austrii, Portugalii, Holandii, Włoch i niektórych państewek niemieckich, odszkodowanie Francji w wysokości 700 min franków na rzecz Świętego Przymierza na mocy decyzji Kongresu Wiedeńskiego, odszkodowanie Francji w wysokości 5 mld franków na rzecz Prus w 1871, przekazanie przez Turcję części Kaukazu na rzecz Rosji w 1878. Po I wojnie światowej zażądano od Niemiec kwoty 269 mld marek w złocie, którą obniżono potem do 132 mld. R. płacone przez Niemcy regulował plan Dawesa oraz plan Younga. Faktyczne spłaty wynosiły 36 mld marek, przy zaciągniętym od państw zwycięskich kredycie 33 mld marek. Po II wojnie żądania państw sprzymierzonych w stosunku do samych Niemiec wyniosły 320 mld doi., w tym 20 mld w formie zajęcia majątku narodowego na podstawie decyzji jałtańskiej. Duże odszkodowanie miały ponieść również Japonia, Włochy, Węgry, Finlandia, Rumunia i Bułgaria. Państwa te (oprócz Japonii) wpłaciły ok. 1,4 mld doi. Faktyczna wysokość odszkodowania poniesionego przez Niemcy i Japonię nie została dotychczas ustalona, mimo powołania w tym celu specjalnej komisji. Dawniej r. były celowym narzędziem doprowadzającym przeciwnika do upadku gospodarczego oraz jednym ze źródeł akumulacji pierwotnej. Po I wojnie światowej dzięki polityce państw zachodnich, która doprowadziła do odbudowy militaryzmu niemieckiego, nie można było wyegzekwować od Niemiec przyznanych przez Ligę Narodów należności (odmowa Hitlera). Po II wojnie światowej państwa zwycięskie same zrezygnowały z należnych im odszkodowań, kierując się względami politycznymi (zimna wojna). Do zrezygnowania z odszkodowań przyczyniły się również powody natury ekonomicznej — r. straciły swój ekonomiczny sens. Państwa płacące odszkodowania znalazły się w kręgu wpływów państw zwycięskich, zwłaszcza USA i ZSRR. Nie mając złota musiałyby spłacić zobowiązania z nadwyżek eksportowych, co doprowadziłoby do zahamowania rozwoju gospodarczego, współpracy gospodarczej oraz pełnego wykorzystania aparatu wytwórczego wszystkich krajów znajdujących się w kręgu tych wpływów. Przenoszenie aparatu wytwórczego przynosi płacącemu duże szkody, a zbyt małe natomiast korzyści wierzycielowi. Szacuje się, że przeciętnie pomoc udzielona przez państwa zwycięskie państwom pokonanym nie była niższa od otrzymanych r.

Refinansowanie

Refinansowanie, rodzaj stosunków kredytowych między bankiem biletowym (centralnym) a pozostałymi bankami (banki i ich rodzaje). W gospodarce kapitalistycznej stosunki te obejmują kredyty udzielone przez bank centralny, głównie w formie redyskonta weksli zdyskontowanych uprzednio przez tzw. banki handlowe (depozytowe), oraz pod zastaw papierów wartościowych o stałym oprocentowaniu (w zasadzie obligacji pożyczek państwowych lub weksli skarbowych). R. Jest więc jedną z form upłynniania aktywów bankowych w banku centralnym, a także jedną z form oddziaływania banku centralnego na rozmiary akcji kredytowej pozostałych banków, które w ten sposób zyskują dodatkowe środki do zwiększenia działalności kredytowej. W gospodarce socjalistycznej r. odgrywa mniejszą rolę, ponieważ w większości krajów przeważająca część akcji kredytowej skoncentrowana jest w banku centralnym, a rozmiary działalności kredytowej pozostałych banków ustalane są w -> planie kredytowym. Kredyt refinansowy występuje wówczas, gdy działalność kredytowa banku specjalnego (branżowego) przekracza jego zasoby pieniężne (fundusze własne, lokaty i wkłady), jeśli zaś banki specjalne wyposażone są z budżetu państwa w dostateczne fundusze własne, wówczas nie korzystają one z kredytów refinansowych lub tylko przejściowo; sytuacja taka występuje w systemie bankowym ZSRR, natomiast w Bułgarii, Jugosławii i NRD (a więc w krajach, w których banki centralne w zasadzie nie udzielają bezpośrednio kredytów dla przedsiębiorstw) kredyty refinansowe mają większe znaczenie. W Polsce (po przejęciu w 1970 działalności Banku Inwestycyjnego przez Narodowy Bank Polski) z kredytów refinansowych w NBP korzysta Bank Rolny, który udziela z kolei kredytów refinansowych spółdzielniom oszczędnościowo-pożyczkowym.

Rachunkowość

Rachunkowość, system ewidencji gospodarczej ujmujący w mierniku pieniężnym i w przekroju jednostkowych podmiotów gospodarczych (głównie przedsiębiorstw) procesy produkcji, dystrybucji, spożycia i akumulacji oraz towarzyszące im procesy podziału dochodu narodowego, zmiany oszczędności i inne zjawiska finansowe związane z ruchem należności i zobowiązań; obejmuje trzy główne działy: księgowość, kalkulację i sprawozdawczość finansową. Księgowość — podstawowy dział r.: polega na ewidencjonowaniu transakcji (operacji), składających się na wymienione wyżej procesy gospodarcze, w sposób chronologiczny i systematyczny, tzn. na podstawie określonych metod i rozwiązań organizacyjnych, a przede wszystkim za pośrednictwem zespołu kont pozwalających ustalić okresowo wyniki gospodarcze działalności podmiotów jednostkowych prowadzących księgowość oraz stany zapasów materialnych, oszczędności, należności i zobowiązań, objęte wspólną nazwą bilansu (bilans w rachunkowości). W pełni wykształcona metoda dokonywania zapisów wymaga przeciwstawnego księgowania każdej transakcji (operacji) na dwóch kontach, wskutek czego księgowość uzyskała dodatkowe określenie: „podwójna”. Mniej usystematyzowane zapisy nazywa się zwykle księgowością „pojedynczą”, która znajduje współcześnie zastosowanie jedynie w bardzo małych i prymitywnych Jednostkach gospodarczych, dlatego termin „księgowość” używany jest dziś z reguły w znaczeniu księgowości podwójnej. Kalkulacja — ogół zabiegów rachunkowych służących do rozdzielenia kosztów działalności przedsiębiorstw (podmiotów gospodarczych) między poszczególne przedmioty kalkulacji, którymi mogą być zlecenia produkcyjne, rodzaje, gatunki, partie wyrobów (usług), ew. materiałów lub towarów; pozwala zatem ustalić koszty zakupu, produkcji i sprzedaży, a w rezultacie i wyniki działalności gospodarczej w szczegółowym przekroju przedmiotów kalkulacji. Sprawozdawczość finansowa — przedstawia w określony sposób dane księgowości i kalkulacji, charakteryzujące działalność przedsiębiorstwa (podmiotu gospodarczego) w okresie sprawozdawczym (roku, kwartale, miesiącu). R. rozwinęła się głównie w okresie kapitalizmu w przedsiębiorstwach handlowych, bankowych i przemysłowych, a także w gospodarstwach rolnych. Funkcje warunkujące jej rozwój polegały na zabezpieczaniu ochrony majątku przedsiębiorstw i kontroli prawidłowości, legalności i rzetelności dokonywanych transakcji oraz na dostarczaniu danych analitycznych, pozwalających na prawidłowe kierowanie przedsiębiorstwami. Potrzeby kontrolne 1 analityczne jednostek gospodarczych (przedsiębiorstw), działających w gospodarce socjalistycznej, spowodowały przejęcie i wykorzystanie przez te jednostki r. jako zasadniczego systemu ewidencji gospodarczej. Jednocześnie potrzeba jednolitej kontroli wykonania planów gospodarczych, wiążąca się z koniecznością grupowania danych w przekrojach ewidencyjnych przekraczających skalę jednostkową, spowodowała dalszy rozwój r. w gospodarce socjalistycznej i stworzyła z niej jedno z podstawowych narzędzi ewidencji i planowania w skali ogólnogospodarczej.

Rachunek bankowy

Rachunek bankowy, w dziedzinie cywilnoprawnej umowa kodeksu cywilnego zawierana między bankiem lub spółdzielnią oszczędnościowo-pożyczkową a osobami fizycznymi i prawnymi; służy do przechowywania środków pieniężnych oraz przeprowadzania rozliczeń posiadaczy r.b. Do umowy r.b. mają zastosowanie również przepisy prawa finansowego, zwłaszcza o rozliczeniach pieniężnych. W klasyfikacji r.b. jednostek gospodarki uspołecznionej rozróżnia się rachunki główne (przeważnie rozliczeniowe), dodatkowe, pomocnicze i budżetowe. Do r.b. ludności należą przede wszystkim prowadzone przez PKO i spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe rachunki wkładów oszczędnościowych i rachunki bieżące (czekowe). Te ostatnie nie mają prawnego charakteru rachunku bieżącego (conto corrente), regulowanego uchylonymi już przepisami kodeksu handlowego (przepisy jego ustalały ewidencjonowanie przez kontrahentów wzajemnych świadczeń i okresowe rozliczanie sald). Kontami typu rachunku bieżącego są też rachunki „loro” prowadzone w niektórych bankach, np. w Banku Handlowym. R.b. są w zasadzie prowadzone tylko w walucie polskiej, gdyż w tym pieniądzu mogą być wyrażone zobowiązania pieniężne. Przepisy dewizowe dopuszczają jednak otwieranie rachunków walutowych zarówno dla cudzoziemców, jak i krajowców dewizowych. Banki (Narodowy Bank Polski, Bank Handlowy w Warszawie i Bank PKO) prowadzą dla osób fizycznych rachunki, na które mogą być przyjmowane określone przez NBP waluty wymienialne. Krajowcy dewizowi mogą dysponować środkami na tych rachunkach — bez odrębnego zezwolenia dewizowego — w zakresie zależnym od rodzaju tych środków. Wpłaty z tytułu wynagrodzeń za prace, za występy artystyczne, diety, odszkodowania, zagraniczne nagrody pieniężne i darowizny, a w określonym stosunku również należności artystów plastyków, należności za wykłady, odczyty itp. mogą być wykorzystywane na: 1. bony towarowe w eksporcie wewnętrznym; 2. zapłaty za towary zakupione za granicą oraz 3. w polskich przedsiębiorstwach uprawnionych do sprzedaży za waluty obce; 4. wypłaty za granicę na określone cele; 5. wypłaty na pokrycie kosztów podróży i wydatków związanych z pobytem za granicą; 6. wypłaty w efektywnej walucie zagranicznej bez ograniczeń. Banki prowadzą również rachunki walutowe wpłat w pieniądzach zagranicznych posiadanych w kraju oraz określonych innych wpłat walutowych. Środki na tych rachunkach mogą być wykorzystywane na cele określone w p. (1) i (3) oraz częściowo w p. (2) i (5), jak również mogą być podejmowane bez ograniczeń w efektywnej walucie. Poza rachunkami, mającymi charakter rachunków rozliczeniowych, pozostałe rachunki, zwłaszcza wkładów oszczędnościowych, lokat i walutowe, są oprocentowane. Instytucje pro wadzące r.b. mają obowiązek przestrzegania tajemnicy bankowej dotyczącej obrotów i stanu r.b.; informacje o tym mogą być udzielane tylko uprawnionym organom. Posiadaczom r.b. zostają przesyłane przy każdej zmianie stanu konta wyciągi z rachunku z ustaleniem salda.

Prowizja

Prowizja, procentowe wynagrodzenie od wartości za pośrednictwo przy zawieraniu transakcji. W handlu uspołecznionym oznacza również system płac, zwany prowizyjnym, przy którym wysokość płacy oblicza się w procencie od zrealizowanego obrotu (tzw. p. czysta). W praktyce stosowany jest szeroko mieszany system prowizyjny płac, polegający na ustaleniu minimum płacy oraz p. zależnej od osiągnięcia określonej normy obrotu. Czysty system prowizyjny płac w handlu jest odmianą akordowego (akord) systemu płac w produkcji.

Popyt

Popyt, zapotrzebowanie na konkretne dobra ekonomiczne konsumpcyjne i produkcyjne. Ponieważ p. na dobra produkcyjne mieści się w teorii produkcji, teoria p. zajmuje się p. na dobra konsumpcyjne, choć Jej podstawowe tezy odnoszą się również do p. na dobra produkcyjne. Jeżeli zapotrzebowanie na dane dobro znajduje odpowiednie pokrycie w dochodach konsumentów, mówimy op. efektywnym, jeżeli zaś chodzi o potrzeby nie mające w danej chwili takiego pokrycia, mówi się o p. potencjalnym. Podstawową tezą teorii p., określaną jako prawo p., jest odwrotna zależność p. na dane dobro od jego ceny, tzn. że gdy cena spada.

Podaż

Podaż, ilość towarów zaofiarowanych na rynku do sprzedaży. Wzrost ceny zwiększając zakres opłacalnej produkcji danego towaru wpływa na zwiększenie p. Między pojęciami „p.” i „popyt” istnieje związek i symetria, bowiem i p., i popyt są funkcją ceny: p. funkcją rosnącą, przedstawianą graficznie jako krzywa p. SS; popyt funkcją malejącą, przedstawianą graficznie jako krzywa popytu DD. Prawo p. i popytu mówi, że w wyniku wolnej gry sił na rynku ukształtuje się taka cena, przy której p. zrówna się z popytem (cena równowagi). Wolna gra sił rynkowych nie zawsze prowadzi do ustalenia się ceny równowagi (model pajęczyny), popyt nie zawsze spada przy wzroście ceny (paradoks Giffena), p. nie zawsze rośnie przy wzroście ceny i nie zawsze spada przy jej obniżeniu, następuje to w działach nie opartych na kapitalistycznym rachunku rentowności, np. w okresie wielkiej depresji (cykl koniunkturalny), kiedy katastrofalny spadek cen produktów rolnych doprowadził do silnej obniżki dochodów ludności rolniczej, ludność ta broniąc się przed spadkiem dochodów usiłowała zwiększyć p. przede wszystkim przez zwiększanie nakładów własnej pracy, a poza tym zmniejszając konsumpcję naturalną powiększała udział przeznaczanej na rynek produkcji towarowej. Podobnie zdarza się na rynku pracy. Spadek realnych płac może zwiększyć liczbę osób chętnych do podjęcia pracy zarobkowej, a wzrost płac zmniejszyć tę liczbę. Dotyczy to przede wszystkim kobiet zamężnych. Są to jednak wyjątki odnoszące się raczej tylko do niektórych przedziałów funkcji p. Funkcja p. jako funkcja jednej zmiennej, tj. ceny danego towaru, jest oczywiście uproszczeniem. Bodźcem dla producenta jest poziom zysku, który zależy nie tylko od ceny danego towaru, ale także od cen czynników produkcji, a ponadto jako czynnik ograniczający reakcję p. na zmiany w układzie cen występują ogólne warunki produkcji, czyli funkcja produkcji. Zmiana tych warunków zmienia wielkość p. przy danym układzie cen. O ile funkcja popytu została szeroko opracowana przez ekonomistów zachodnich zarówno teoretycznie, jak i empirycznie, to opracowania dotyczące funkcji p. są stosunkowo nieliczne i ograniczają się do produktów rolnych. Wynikało to głównie z potrzeb praktycznych, bowiem przedsiębiorstwa kapitalistyczne były zainteresowane przede wszystkim kształtowaniem się popytu, a także rolnictwem jako dostawcą surowców. Trudności w wyprowadzeniu analogicznej funkcji p. dla przemysłu wynikają przede wszystkim stąd, że problem kosztów w przemyśle jest znacznie bardziej skomplikowany niż w rolnictwie; należy zaznaczyć, że także w rolnictwie sprowadzenie kosztów do cen nabywanych produktów jest pewnym uproszczeniem. Forma tej funkcji została dostosowana do istniejących danych statystycznych. Funkcję p. w formie bardzo ogólnej na podstawie przesłanek ściśle teoretycznych wyprowadził R. L. Klein. Istotny sens tej funkcji polega na powiązaniu warunków maksymalizacji zysku z funkcją produkcji. Producent zwiększając lub zmniejszając p. kieruje się z założenia dążeniem do maksymalizacji zysku. W gospodarce socjalistycznej o p. decyduje plan. Planista może dążyć do rozszerzenia produkcji w gałęziach najbardziej rentownych, ale może też kierować się celami ogólnogospodarczymi i społecznymi. Decydując się na powiększenie produkcji planista przydziela przedsiębiorstwom odpowiednie środki, opierając się na funkcji produkcji. Zysk w przedsiębiorstwie jest jedynie narzędziem, które ma zapewnić najbardziej gospodarne wykorzystanie przydzielonych środków przez przedsiębiorstwo i w tym charakterze może też oddziaływać na wielkość produkcji, ale to jest już uwzględnione przez planistę, który stosuje odpowiednie bodźce. Jedynie w tych sektorach gospodarki socjalistycznej, gdzie producent sam decyduje o wielkości produkcji, jak w Polsce w rolnictwie indywidualnym, funkcja p. może mieć pewne zastosowanie, chociaż i tutaj państwo oddziałuje na wzrost p. nie tyle przez układ cen, ile przez zmianę warunków produkcji.