Archive for the ‘Bankowość’ Category

Bankowe sankcje

Bankowe sankcje, zespół środków przymusowych o charakterze ekonomicznym, stosowanych przez banki przy wykonywaniu przez nie kontroli działalności finansowo-gospodarczej obsługiwanych przez siebie jednostek gospodarczych oraz przestrzegania przez te jednostki dyscypliny finansowej i inwestycyjnej. Podstawowym celem stosowania s.b. jest usunięcie istniejących nieprawidłowości i zapobieganie im na przyszłość. Formą oddziaływania banków są środki ekonomiczne, które powodują trudności finansowe niewłaściwie gospodarującej jednostki i wykluczają możliwość naruszeń przez nią prawa, a równocześnie stwarzają bodźce do usunięcia tych wykroczeń i unikania ich w przyszłości. Formy s.b. zróżnicowane są w zależności od rodzaju wykroczenia. W przypadku nieprawidłowego wyposażenia przedsiębiorstwa w fundusze własne, ponoszenia przez nie strat, zamrażania funduszy w nierealnych aktywach i inwestycjach, systematycznego uchylania się od spłaty kredytu lub innego zagrożenia zwrotności kredytu bank stosuje sankcje kredytowe w postaci: 1. przymusowej spłaty zadłużenia przeterminowanego; 2. ograniczenia kredytowania; 3. uzależnienia dalszego kredytowania przedsiębiorstwa od złożenia przez jego jednostkę nadrzędną gwarancji spłaty całości lub części kredytu; 4. stosowania podwyższonej stopy procentowej; 5. wstrzymania kredytowania. Jeśli jednostka gospodarki uspołecznionej narusza zasady rozliczeń pieniężnych, to bank kontrolujący stosuje sankcje w postaci: l. ograniczeń lub zakazów dotyczących wykorzystywania własnych wpływów gotówkowych na wypłaty gotówkowe; 2. odmowy wypłaty środków na uzupełnienie pozostałości kasowej; 3. wniosku o ukaranie kierownika lub innych pracowników jednostki gospodarki uspołecznionej grzywną w trybie postępowania karno-administracyjnego. Niezłożenie w terminie planu funduszu płac, przekroczenie planowanego (skorygowanego i nie podlegającego korygowaniu) funduszu płac i inne nieprawidłowości w zakresie gospodarki płacami powodują: 1. wstrzymanie przez bank wypłat na fundusz płac; 2. odmowę wypłaty sum przekraczających planowany bezosobowy i osobowy nie podlegający korygowaniu fundusz płac; 3. zawieszenie wypłaty premii pracownikom umysłowym w całości lub części aż do utraty prawa do premii włącznie; 4. zastosowanie sankcji kredytowych; 5. skierowanie wniosku do komisji dyscypliny płac o ukaranie osób odpowiedzialnych. W razie stwierdzenia nieprawidłowej gospodarki środkami przeznaczonymi na finansowanie inwestycji i kapitalnych remontów, zużycia kredytu bankowego na inwestycje niezgodnie z przeznaczeniem, narażania przez inwestora gospodarki narodowej na straty, braków dokumentacji Inwestycyjnej oraz przekroczenia planowanego terminu zakończenia inwestycji bank ma prawo: 1. wstrzymać całkowicie lub częściowo finansowanie inwestycji; 2. zażądać natychmiastowej spłaty kredytu; 3. stosować podwyższone oprocentowanie kredytu, w zakresie obsługi kasowej budżetu państwa naruszenie przez dysponenta kredytów zasad dyscypliny budżetowej pociąga za sobą s.b. w postaci wstrzymania przez Narodowy Bank Polski wypłat na rzecz danego dysponenta.

Bankowe operacje

Bankowe operacje, dzielą się na bierne, czynne i usługowe. O.b. bierne (pasywne) — polegają na przyjmowaniu sum pieniężnych od klientów. Zgromadzone w ten sposób środki obce są, oprócz środków własnych (kapitału zakładowego i zgromadzonych rezerw), podstawą działalności banków. O.b. czynne (aktywne) — polegają na właściwym zużytkowaniu zgromadzonych przez bank środków własnych i obcych oraz występują w formie udzielania pożyczek, dyskontowania weksli i innych papierów, a także dokonywania lokat i inwestycji pieniężnych. O.b. usługowe (komisowe) — czynności wykonywane z polecenia i na rachunek klientów, zwłaszcza: l. dokonywanie obrotów gotówkowych; 2. organizowanie i dokonywanie obrotów bezgotówkowych — czekowych, przelewowych i inkasowych; 3. wykonywanie zleceń z zakresu obrotów płatniczych z zagranicą, a więc skup i sprzedaż pieniędzy i czeków zagranicznych, realizacja przekazów za granicę, wypłacanie sum przekazanych z zagranicy; 4. wykonywanie zleceń kupna-sprzedaży papierów wartościowych i administrowanie nimi. Banki socjalistyczne przeprowadzają o.b. zgodnie z periodycznie ustalanymi planami: planem kredytowym, planem kasowym i planem obrotów płatniczych z zagranicą.

Bankowa kontrola

Bankowa kontrola: 1. W gospodarce kapitalistycznej — regulowanie wielkości działalności kredytowej (kontrola kredytów), a za jej pomocą oddziaływanie na wielkość inwestycji w kapitale trwałym i obrotowym, poziom cen i siły nabywczej pieniądza, kurs walut w obrotach zagranicznych oraz przebieg ogólnej koniunktury gospodarczej; prowadzona jest głównie przez bank biletowy. K.b. posługuje się różnymi narzędziami — od bardziej ogólnych, jak np. operowanie stopą procentową, do bardziej kwalitatywnych, wnikających w celowość procesów gospodarczych finansowanych przez kredyt. W odróżnieniu od tak pojętej k.b., sprawowanej przez „władze monetarne” danego kraju występuje również k.b. sprawowana pod kątem widzenia prywatnych interesów przedsiębiorstw bankowych. K.b. tego rodzaju występuje na tle skomplikowanego przenikania się interesów banków i wielkich monopoli. Na tym podłożu występuje sprzeczność między polityką kredytową poszczególnych koncernów bankowych a polityką banku centralnego. Można również mówić o k.b. w węższym znaczeniu, polegającej na zabezpieczeniu interesów bankowych, zwłaszcza zwrotu kredytu; 2. W gospodarce socjalistycznej — k.b. ma charakter publiczny, tzn. prowadzona jest w interesie prawidłowego rozwoju całej gospodarki narodowej; wiąże się ona głównie z działalnością kredytową. Z uwagi na decydującą rolę planowania gospodarczego polityka pieniężno-kredytowa nie odgrywa jednak — jak w kapitalizmie — roli samodzielnego czynnika oddziaływającego na prawidłowy rozwój gospodarki narodowej, ponieważ podstawowe elementy tego rozwoju, jak ogólne (lub nawet szczegółowe) kierunki produkcji oraz podział dochodu narodowego na spożycie i akumulację, ustalane są w planach gospodarczych. W tych warunkach k.b. wpływa na działalność gospodarczą kredytobiorców (przede wszystkim przedsiębiorstw uspołecznionych), racjonalną ich działalność oraz zapobiega nieprawidłowej realizacji zadań gospodarczych, nadmiernemu przyrostowi zapasów, niecelowym lub źle przygotowanym inwestycjom itp. Jest to realizowane albo przez kształtowanie wielkości udzielanych kredytów, albo przez zróżnicowanie ich oprocentowania. K.b. obejmuje również inwestycje finansowane z dotacji budżetowych oraz z własnych środków przedsiębiorstw uspołecznionych. Oprócz k.b. w obrębie systemu kredytowego, wykształcił się odrębny rodzaj k.b. — kontrola funduszu płac; ma ona dwie istotne cechy: 1. zmierza do zapewnienia realizacji założonej w planie proporcji podziału dochodu narodowego na spożycie i akumulację; 2. przyczynia się do zachowania równowagi rynkowej, a tym samym stabilizacji wartości pieniądza. Ponadto, w obrębie kasowej obsługi budżetu państwa, banki kontrolują wydatki jednostek budżetowych pod względem ich zgodności z otwartymi dla tych jednostek kredytami budżetowymi.

Banki w Polsce

Banki w Polsce, tworzą system, w którym poszczególne instytucje bankowe — zgodnie z zasadą podziału pracy i specjalizacji — pełnią ustalone zadania w zakresie emisji pieniądza, gromadzenia środków pieniężnych jednostek gospodarki narodowej oraz oszczędności pieniężnych ludności, kredytowania, organizowania rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki narodowej i obsługi pieniężno-kredytowej obrotów z zagranicą. Banki sprawują kontrolę działalności finansowo-gospodarczej klientów, zwłaszcza w odniesieniu do celowości i efektywności zużycia udzielonych kredytów bankowych, ich zabezpieczenia i przestrzegania dyscypliny finansowej i inwestycyjnej. Zasadnicza rola w systemie przypada Bankowi Narodowemu Polskiemu, który jako centralny bank państwa realizuje — na podstawie wytycznych ministra finansów — politykę emisyjną, kredytową i walutową państwa i jest koordynatorem tej polityki w systemie bankowym. NBP opracowuje plany kredytowe całego systemu i w stosunku do pozostałych banków ma uprawnienia w zakresie kontroli celowości zużycia udzielonych im kredytów refinansowych oraz żądania sprawozdawczości z wykonania planów. NBP jako bank centralny pełni funkcje banku banków i jednocześnie bezpośrednio kredytuje i kontroluje całokształt działalności eksploatacyjnej, a po zlikwidowaniu Banku Inwestycyjnego także inwestycyjnej wszystkich działów gospodarki poza rolnictwem, leśnictwem i handlem zagranicznym. Pozostałe banki, nad działalnością których sprawuje nadzór minister finansów, mają ściśle określone kompetencje. Uniwersalnym bankiem rolnictwa i leśnictwa (eksploatacja i inwestycje) jest — Bank Rolny. Bank Handlowy w Warszawie SA prowadzi rozliczenia z zagranicą i zajmuje się finansowaniem, kredytowaniem i kontrolą przedsiębiorstw handlu zagranicznego w ich działalności eksploatacyjnej i inwestycyjnej. W skład systemu wchodzą także dwa dalsze banki specjalistyczne:Bank Polska Kasa Opieki SA, pośredniczący w realizacji przekazów walutowych z zagranicy na rzecz ludności w Polsce przez wypłaty w złotych lub stawianie do dyspozycji towarów (tzw. eksport wewnętrzny) i Powszechna Kasa Oszczędności, zajmująca się w powiązaniu z urzędami pocztowymi obrotem bezgotówkowym, gromadzeniem oszczędności ludności oraz kredytowaniem ratalnych zakupów towarów i budownictwa mieszkaniowego ludności nierolniczej. Należy tu ponadto Bank Gospodarstwa Krajowego, zajmujący się likwidacją własnej działalności przedwojennej, okupacyjnej i powojennej oraz wykonujący różne zlecone zadania likwidacyjno-windykacyjne. Oprócz wymienionych instytucji, które pod względem formy prawnej dzielą się na banki państwowe i banki akcyjne (Bank Handlowy w Warszawie SA, Bank Polska Kasa Opieki SA) do systemu bankowego należy sieć spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych, których zadaniem jest gromadzenie oszczędności, udzielanie pożyczek i obsługa bankowa ludności chłopskiej, drobnej prywatnej wytwórczości i zakładów usługowych. Spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe mogą korzystać, w ramach planu kredytowego, z kredytów w banku państwowym i w tym zakresie podlegają jego kontroli. Wszystkie banki posiadają osobowość prawną. Statuty ich podlegają zatwierdzeniu bądź przez Radę Ministrów (banki państwowe), bądź przez ministra finansów (banki akcyjne). Do powstania banku państwowego wymagana jest uchwała, a do utworzenia banku w formie spółki akcyjnej — zgoda Rady Ministrów. Banki państwowe nie odpowiadają za zobowiązania państwa, a państwo nie odpowiada za zobowiązania banków państwowych. Wyjątkiem od tej zasady są udzielane przez NBP gwarancje w związku z transakcjami zagranicznymi i przejęcie przez państwo poręczenia za zobowiązania banków z tytułu wkładów oszczędnościowych ludności.

Bank inwestycyjny

Bank inwestycyjny, bank państwowy utworzony w 1949, zlikwidowany w 1969; przedmiotem jego działania było finansowanie, kredytowanie i kontrolowanie procesu inwestycyjnego jednostek państwowych (z wyjątkiem rolnictwa i leśnictwa), budownictwa mieszkaniowego ludności miejskiej oraz kredytowanie i kontrolowanie przedsiębiorstw wykonawstwa inwestycyjnego. Podstawowym zadaniem B.I. było zapewnienie najbardziej efektywnego i zgodnego z dyrektywami narodowych planów gospodarczych gromadzenia i zużycia środków finansowych przeznaczonych na inwestycje. Działalność B.I. dotyczyła ok. 70% ogólnych nakładów inwestycyjnych w gospodarce narodowej oraz ok. 90% produkcji uspołecznionych przedsiębiorstw wykonawsta inwestycyjnego. W planowaniu inwestycji B.I. był organem doradczym i opniodawczym centralnej i terenowej administracji gospodarczej. Likwidacja B.I. i przejęcie agend kredytowania gospodarki uspołecznionej przez — Bank Narodowy Polski spowodowane były koniecznością dostosowania organizacji banków i ich metod pracy do zmian wprowadzanych w planowaniu i zarządzaniu w Polsce. Obecnie cała działalność podmiotów gospodarczych (inwestycyjna i eksploatacyjna), poza centralami handlu zagranicznego oraz rolnictwem i leśnictwem, jest kredytowana i kontrolowana przez jeden bank, NBP. Agendy kredytowania indywidualnego budownictwa mieszkaniowego ludności miejskiej przejęła Powszechna Kasa Oszczędności.

Banki międzynarodowe

Banki międzynarodowe, instytucje zakładane w wyniku międzypaństwowych porozumień, o szerszym lub węższym zasięgu, w celu realizacji współpracy między partnerami w dziedzinie polityki pieniężno-walutowej, finansowania wymiany handlowej i organizowania związanych z nią wielostronnych rozliczeń oraz kredytowania przedsięwzięć inwestycyjnych, zwłaszcza mających na celu integrację gospodarczą. Historycznie pierwszym międzynarodowym bankiem jest Bank Rozrachunków Międzynarodowych w Bazylei, założony w 1930 w celu ułatwienia współpracy między bankami centralnymi państw europejskich. Jego akcjonariuszami są banki centralne wszystkich państw europejskich, z wyjątkiem ZSRR i Hiszpanii oraz grupy banków prywatnych USA. BRM udziela bankom centralnym kredytów w różnej formie, wykonuje na ich rzecz bądź na rachunek własny operacje arbitrażowe (arbitrażowe operacje) złotem i dewizami, prowadzi oprocentowane rachunki i świadczy różne inne usługi dla tych banków. Szczególnie aktywny był BRM w ostatnim 10-leciu w akcjach obrony zagrożonych załamaniem walut, zwłaszcza angielskiego funta szterlinga. Szerszy zasiąg, obejmujący wszystkie kontynenty, ma powołany w 1946 (obok Międzynarodowego Funduszu Walutowego) Bank Międzynarodowy Odbudowy i Rozwoju Gospodarczego (World Bank). Z krajów socjalistycznych należy do niego tylko Jugosławia. Bank udziela pożyczek na cele inwestycyjne lub gwarantuje zaciągane przez państwa pożyczki. Finansowaniu równomiernego wzrostu gospodarczego państw Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej służy założony w 1958 z siedzibą w Brukseli Europejski Bank Inwestycyjny. Koncentruje on działalność przede wszystkim na kredytowaniu inwestycji na terenie Włoch południowych, jedynym opóźnionym w rozwoju obszarze EWG. W celu przyspieszenia rozwoju ekonomicznego krajów Ameryki Łacińskiej założony został w 1959 z siedzibą w Waszyngtonie Między amerykański Bank Rozwoju. Należą do niego oprócz USA jako głównego udziałowca 22 kraje Ameryki Łacińskiej. Bank finansuje inwestycje realizowane w obrębie jednego kraju oraz nakłady na badania naukowe i projekty, mające na celu integrację gospodarczą krajów członkowskich. W latach 60-tych powstały dalsze międzynarodowe banki o zasięgu regionalnym, mające na celu pomoc w integracji gospodarczej partnerów, np.: 1. uruchomiony w 1961 Bank Integracji Ekonomicznej Ameryki Środkowej z siedzibą w Tegucigalpa — Honduras, grupujący 5 państw Ameryki Środkowej; 2. uruchomiony w 1964 Afrykański Bank Rozwoju z siedzibą w Abidżanie — Wybrzeże Kości Słoniowej, do którego należy 31 państw afrykańskich; 3. uruchomiony w 1966 Azjatycki Bank Rozwoju z siedzibą w Makati Rizal — Filipiny, należy do niego 19 państw azjatyckich z Japonią na czele, 11 krajów europejskich oraz USA i Kanada. Kraje obozu socjalistycznego, należące do Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, uruchomiły: 1. w 1964 Bank Międzynarodowy Współpracy Gospodarczej z siedzibą w Moskwie; jego głównym zadaniem jest prowadzenie wielostronnych rozliczeń w rublach transferowych (umowny pieniądz obrachunkowy) między bankami krajów członkowskich; 2. w 1971 Bank Międzynarodowy Inwestycyjny z siedzibą w Moskwie; jego zadaniem jest finansowanie inwestycji, mających na celu realizację idei międzynarodowego podziału pracy, kooperacji i specjalizacji produkcji na obszarze państw RWPG.

Banki i ich rodzaje

Banki i ich rodzaje, jednostki gospodarcze, których główną funkcją jest zaspokajanie za pomocą kredytu zapotrzebowania na pieniądz, obsługiwanie obiegu pieniężnego (pieniądza obieg) oraz skupianie wolnych funduszów pieniężnych i przeistaczanie ich w fundusze funkcjonujące. Typowe banki charakteryzują się dwustronnymi stosunkami kredytowymi, stanowią „z jednej strony centralizację tych, co wypożyczają pieniądze, z drugiej strony… centralizację tych, co je pożyczają” (K. Marks). To odróżnia Je od innych instytucji działających w sferze finansowej, np. towarzystw ubezpieczeniowych, które trudnią się zawodowo lokowaniem w pożyczkach swoich środków, lecz nie uzyskują ich w postaci kredytu. Najprostszych operacji bankowych dokonywali już na kilka wieków przed naszą erą kapłani Egiptu, Babilonii i Grecji, wypożyczając na procent depozyty złota i srebra składane w ich świątyniach, gwarantujących bezpieczne przechowanie skarbów. Poprzednikami bankierów nowożytnych byli średniowieczni złotnicy, lichwiarze (lichwa) i handlarze: pieniędzmi, zwani wekslarzami, wymieniający monety miejscowe na zagraniczne oraz na srebro lub złoto w sztabach. Ojczyzną banków nowożytnych są Włochy. Od włoskiej nazwy kontuaru (banco), za którym wekslarze prowadzili swoje interesy, wywodzi się też nazwa bank. Najstarsze banki nowożytne powstały u schyłku feudalizmu i w zaraniu kapitalizmu w Genui, Wenecji, Mediolanie, Amsterdamie, Hamburgu, Rotterdamie. Działalność kredytową prowadziły one potajemnie, jawnie zaś ograniczały się do pośredniczenia w płatnościach swoich wkładców, przede wszystkim kapitalistów handlowych, wyrównując ich należności i zobowiązania przez przenoszenie wkładów z konta na konto w kręgu klientów, dlatego zwano je bankami żyrowymi (od włoskiego giro — krąg, koło). Z funkcji scentralizowanego organizowania obrotu płatniczego wyrósł jeden z elementów działalności późniejszych banków centralnych. Drugi wywodzi się z przywileju wypuszczania biletów bankowych, obiegających obok monet, czyli przywileju emisyjnego, z którego po raz pierwszy zaczęły korzystać niektóre banki w drugiej połowie XVII w., dzięki czemu niepomiernie zwiększyła się ich zdolność kredytowa i siła konkurencji oraz powstały przesłanki stopniowego kształtowania się ich nadrzędnej pozycji. Z biegiem czasu emisja biletów bankowych została w poszczególnych krajach zmonopolizowana z reguły w jednym banku (do wyjątków należą Stany Zjednoczone; -Bank Centralny USA) i poddana kontroli państwowej w celu uniknięcia chaosu w systemie pieniężnym wskutek emisji konkurujących ze sobą banków. Monopol emisji gotówkowego pieniądza bankowego stanowi główną cechę wyróżniającą bank centralny, zwany też z tej racji emisyjnym. Poza tym jest on bankierem banków niższego szczebla i w tej funkcji centralizuje ich płynne rezerwy (stąd spotykana niekiedy jego nazwa — bank rezerw), przyjmuje wkłady i występuje w roli pożyczkodawcy ostatniej instancji (tender of last resort). System trzymania rezerw pieniężnych banków handlowych w banku centralnym umożliwia mu regulowanie kredytu i podaży pieniądza w skali całej gospodarki. Poza bankami niższego szczebla, klientem banku centralnego jest państwo. Jako bankier państwa bank centralny zapewnia rządowi obsługę kasową, działa jako jego agent fiskalny, zajmuje się sprzedażą i wykupywaniem obligacji państwowych oraz zarządza sprawami długu publicznego, swoimi kredytami zaspokaja potrzeby finansowe rządu, oddziałuje na realizację wytyczanych przez państwo celów polityki gospodarczej. Oprócz tego bank centralny obsługuje płatności zagraniczne i w tej funkcji chroni rezerwy międzynarodowych środków pieniężnych, pośredniczy w kupnie i sprzedaży złota i dewiz, organizuje obroty płatnicze z zagranicą i sprawuje nad nimi kontrolę, realizuje politykę państwa w odniesieniu do kursu waluty (walutowe kursy), podejmuje współpracę z centralnymi instytucjami zagranicznymi i międzynarodowymi, funkcjonującymi w zewnętrznej sferze transakcji i rozliczeń finansowych. Wśród banków niższego szczebla z punktu widzenia procesu reprodukcji kapitału zasługuje na uwagę finansowanie nakładów na środki trwałe, wymagające kredytu długoterminowego, i obrotowe, gdzie wystarcza kredyt krótkoterminowy. Zapotrzebowanie na ten kredyt zaspokajają banki handlowe, zwane także depozytowymi. Ich cechą charakterystyczną jest to, że nie mając prawa emisji biletów bankowych stanowią mimo to źródło podaży pieniądza. Na podstawie środków własnych i pożyczek otrzymanych od klientów w postaci ich wkładów banki handlowe udzielają kredytów krótkoterminowych, traktując je jako swoje zobowiązania, a jednocześnie należności pożyczkobiorców płatne na żądanie udokumentowane zapisem w księgach bankowych. Należności te pełnią powszechnie funkcje pieniądza. W rozwiniętych krajach wszystkie większe płatności załatwia się nie gotówką, lecz przez bank, mianowicie przez przeniesienie za pośrednictwem czeku lub innego pisemnego zlecenia odnośnej sumy należności płatnych na żądanie w banku handlowym z konta płatnika na konto recypienta. W ten sposób dokonywane są też zapłaty między klientami różnych banków handlowych, które następnie rozliczają się między sobą. Przy rozliczeniach międzybankowych w formie – clearingu wyprowadza się salda nie między parami poszczególnych banków, lecz między każdym bankiem i wszystkimi pozostałymi. Ostateczne uregulowanie rachunków następuje przez przeniesienie z kont w banku centralnym aktywów banków o saldach ujemnych na konta banków o saldach dodatnich. Taki bankowy sposób dokonywania płatności oszczędza pieniądz gotówkowy (w rozwiniętych krajach ma on znacznie mniejszy udział w całkowitej masie pieniądza niż pieniądz bezgotówkowy), zmniejsza koszty cyrkulacji, ułatwia i przyspiesza zawieranie transakcji między kontrahentami, których dzielą znaczne odległości i granice. Dzięki temu więc, że wkłady bankowe płatne na żądanie są honorowane jako pieniądz, banki handlowe kreując przez udzielanie kredytu wkłady (w celu odróżnienia od tych, które rzeczywiście wnieśli klienci, można by je nazwać pozornymi) kreują bezgotówkowy pieniądz, ich funkcja kredytowa jest jednocześnie swego rodzaju funkcją emisyjną. Każdorazowa spłata kredytu oznacza skasowanie odnośnej sumy pieniądza bezgotówkowego. Ponieważ określona część wkładów bywa podejmowana w gotówce, bank handlowy musi mieć odpowiednie pogotowie kasowe, czyli przestrzegać zasady płynności. W aspekcie długiego okresu zasada ta obejmuje zdolność do pokrycia wszystkich zobowiązań banku. W celu zapewnienia respektowania zasady płynności banki handlowe mają zwyczajowy lub prawny obowiązek utrzymywania co najmniej określonego ułamka wkładów w postaci rezerwy w banku centralnym. Wyznacza to granice zdolności kreacji wkładów oraz umożliwia kontrole potencjału kredytowego banków handlowych przez bank centralny za pośrednictwem regulowania wysokości ich rezerw. Funkcje banków handlowych i banku centralnego mogą być scentralizowane w jednym banku. Ułamkowa rezerwa minimalna nie zabezpiecza w pełni przed bankructwem. Mimo jej .respektowania w latach 1930— —33 zbankrutowała ponad trzecia część amerykańskich banków. Pełne zabezpieczenie mogłaby stanowić jedynie rezerwa 100%, ale wówczas bank musiałby się przekształcić w zwykłą przechowalnię pieniędzy. Problem płynności nie wchodzi w grę ze względów techniczno-ekonomicznych przy założeniu wyłącznego obiegu bezgotówkowego obsługiwanego przez jeden bank-monopolistę. Sprzeczna z płynnością jest też zasada rentowności. Zysk banku stanowi mianowicie różnicę między procentami pobieranymi od kredytów udzielonych i płaconymi za kredyty otrzymane, powiększa go więc ekspansja kreacji wkładów, mogąca pogorszyć stan płynności. Udzielanie kredytu długoterminowego, przeznaczonego na finansowanie nakładów na środki trwałe w tej części, której nie są w stanie pokryć jednostki gospodarcze z własnej – akumulacji, dokonuje się w zróżnicowanej formie za pośrednictwem wielu rodzajów banków i instytucji. Zróżnicowanie to odnosi się przede wszystkim do odmiennych formacji społeczno-ekonomicznych, występuje jednak również w obrębie tej samej formacji (-<- banki w kapitalizmie, banki w socjalizmie). Banki kredytu długoterminowego specjalizują się często w obsługiwaniu poszczególnych gałęzi i dziedzin gospodarczych (rolnictwo, inwestycje przemysłowe, komunalne, budownictwo mieszkaniowe). Bank centralny wraz z bankami niższego szczebla tworzą system bankowy. Jego uzupełnienie stanowią instytucje kredytowe o zadaniach specjalnych; należą do nich przede wszystkim powszechne kasy oszczędności, spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe oraz nabierające ostatnio coraz większego znaczenia instytucje finansujące sprzedaż ratalną dóbr trwałego użytkowania. Banki nie stwarzają żadnych elementów realnego bogactwa; przez swoją politykę pieniężną i kredytową mogą jednak wywierać wpływ na realną stronę społecznego procesu produkcji i cyrkulacji. Przez udzielanie pożyczek w formie własnych zobowiązań dłużnych czy z emisji pieniądza gotówkowego mogą sprzyjać lepszemu wykorzystaniu istniejących sił wytwórczych i przyspieszać ich rozwój. Zakres tego wpływu, jego społeczną treść, cele i skutki określa charakter obsługiwanej przez bank formacji społeczno-ekonomicznej. W systemie bankowym ,,dana jest niechybnie forma powszechnej księgowości i podziału środków produkcji w skali społecznej, ale też tylko forma” (K. Marks).

Bank handlowy w Warszawie SA

Bank handlowy w Warszawie SA, pierwszy polski bank akcyjny w b. Królestwie Kongresowym, założony w 1870; współdziałał w rozwijaniu przemysłu na tym terenie, finansował także handel, rolnictwo, budowę kolei; od 1918 objął działalnością cały teren niepodległej Polski. W Polsce Ludowej głównym przedmiotem działania B.H. do 1963 włącznie była bankowa obsługa obrotów zagranicznych z krajami kapitalistycznymi. Od 1964 działa jako bank handlu zagranicznego PRL dokonując rozliczeń z wszystkimi krajami świata. W 1966 nastąpiło dalsze rozszerzenie zakresu działalności B.H. Od 1970 przedmiotem jego działania jest finansowanie i obsługa bankowa obrotów z zagranicą, a zwłaszcza finansowanie i obsługa transakcji handlu zagranicznego, usług związanych z tym handlem, finansowanie i kredytowanie krajowych przedsiębiorstw handlu zagranicznego i przedsiębiorstw świadczących usługi w obrotach z zagranicą, kontrola bankowa tych przedsiębiorstw oraz zawieranie w tym celu umów i porozumień w kraju i za granicą. B.H. ma oddziały w Gdyni, Katowicach, Lodzi, Szczecinie i Warszawie oraz przedstawicielstwa zagraniczne.

Bank gospodarstwa krajowego

Bank gospodarstwa krajowego, bank państwowy wykonuje niektóre czynności o charakterze likwidacyjno- -windykacyjnym z zakresu własnej działalności w okresie przedwojennym, okupacyjnym i powojennym oraz dotyczące likwidacji istniejącego przed wojną aparatu bankowego i kredytowego. Środki finansowe B.G.K. składają się z funduszu statutowego w wysokości 4,5 min zł i funduszu rezerwowego.