This is featured post 1 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 2 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 3 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 4 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 5 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

 

Autonomizacja

Autonomizacja, pojęcie z zakresu teorii -► organizacji i zarządzania, określające zjawiska patologicznych zmian założonych celów, środków’ i sposobów działania w organizacjach. Wyróżnia się następujące podstawowe warianty a.: 1. Zamianę głównego celu jednostki organizacyjnej na cel uboczny lub na inny cel główny, która powoduje zjawisko marnotrawstwa, w sensie ekonomicznym (lub moralnym), przekraczającego granice dopuszczalnej tolerancji. W tym przypadku jednostka organizacyjna zamiast realizować cel określony dla niej w społecznym podziale pracy wykonuje czynności zmierzające do osiągnięcia celów ubocznych ze szkodą dla interesu ogólnospołecznego. 2. Zamianę celów, w których środek działania (cel pośredni) staje się celem głównym lub równorzędnym z głównym, powodując zjawisko marnotrawstwa w sensie ekonomicznym (lub moralnym), przekraczającego granice dopuszczalnej tolerancji. Przykładem tego wariantu przedkładania środków nad cele mogą być przypadki wykonywania kontroli dla kontroli, organizowania narad i konferencji dla samych narad itp. Wymienić tu można również nadmierną rozbudowy struktur organizacyjnych, polegającą na wzroście liczby stanowisk kierowniczych i komórek organizacyjnych. 3. A. może również polegać na wypaczeniu założonych, racjonalnych proporcji między funkcjami podstawowymi a regulacyjnymi i pomocniczymi w wieloszczeblowej instytucji lub wewnątrz jednostki organizacyjnej. Istota tej formy a. polega na tym, że jednostki pomocnicze lub regulacyjne (instancje lub komórki nadrzędne) nadmiernie się rozrastają i swoje partykularne cele działania zaczynają traktować jako cele ostateczne całej instytucji, zaczynają „żyć własnym życiem”, stawiają sobie dodatkowe zadania, rozwijają działalność nieprzydatną do realizacji zadań podstawowych. Przykładem mogą być nadrzędne jednostki nadzoru i kontroli lub wszelkiego rodzaju służby gospodarcze, komórki księgowości wieloszczeblowych instytucji, które wykazują tendencje do nadmiernej rozbudowy.

Automatyzacja

Automatyzacja, polega na działaniu maszyny zastępującej człowieka w procesie wytwórczym, której mechanizm oparty na specjalnym układzie technicznym i organizacyjnym umożliwia jej samoczynne sterowanie maszynami i procesami, tzn. koordynuje jej własne działanie i innych maszyn, ocenia je i, wprowadza w miarę potrzeby zmiany w działaniu w celu otrzymania pożądanego wyniku. A. jest kierunkiem postępu technicznego, obejmującym kompleks zmian w technicznym wyposażeniu pracy (narzędziach pracy), metodach wytwarzania (technologii) oraz w organizacji działania jednostek i zespołów produkcyjnych i usługowych, które prowadzą do zasadniczych przekształceń w strukturze produkcyjnej, organizacji życia społecznego, a także poziomie kultury i gospodarki kraju. A. występuje we wszystkich dziedzinach działalności ludzkiej, np. w przemyśle, rolnictwie, transporcie, handlu, medycynie, szkolnictwie, obronie narodowej. Największe jednak znaczenie w aktualnych warunkach rozwoju sił wytwórczych krajów uprzemysłowionych ma ona dla procesów produkcyjnych. Ze względu na sprzyjający charakter technologii, a. podlegają przede wszystkim procesy produkcyjne ciągłe, np. wytwarzanie energii elektrycznej, procesy petrochemiczne, wielkiej syntezy chemicznej. Wraz z doskonaleniem techniki a. obejmuje również procesy produkcji nieciągłej, w różnych gałęziach przemysłu. Ponadto szybki rozwój a. wpływa na podniesienie poziomu zarządzania i administracji, zwłaszcza ewidencji, gromadzenia i przetwarzania informacji oraz symulowania problemów ekonomicznych w celu podejmowania optymalnych decyzji w zarządzaniu. A. może być częściowa lub pełna (kompleksowa); ta ostatnia występuje wówczas, gdy wszystkie fazy procesu produkcyjnego zostają objęte działaniem maszyn i urządzeń automatycznych w ten sposób, że nie wymagają bezpośredniej ingerencji człowieka. Technicznymi środkami a. są uniwersalne i specjalne automaty lub ich zespoły. Te ostatnie w postaci linii przepływowych i urządzeń automatycznych pomocniczych (środki transportu, magazynowania, kontroli, obrachunku itp.) tworzą określone automatyczne systemy maszyn. Duży skok w ostatnim 25-leciu w rozwoju teorii i zastosowania a. stał się możliwy dzięki pojawieniu się nowych rozwiązań technicznych z dziedziny elektroniki i zastosowania cybernetyki w praktyce. Pod wpływem tych zmian a. II połowy XX w. w odróżnieniu od a. „klasycznej”, biorącej swój początek od regulatora odśrodkowego (pierwowzór samosterowania) J. Watta, młyna zbożowego (pierwszy automatyczny transfer przedmiotów w produkcji) O. Evansa i krosna (wzór kodu dla programu do sterowania automatycznego maszyną) j. m. Jacquarda nabrała nowych, jakościowo wyższych cech. Zasadnicze znaczenie dla rozwoju a. miało pojawienie się tzw. maszyn adaptacyjnych, mogących pracować automatycznie ze zmiennym programem, wkraczać we wszystkie dziedziny produkcji (również Jednostkowej i małoseryjnej) oraz zastosowanie elektronicznych maszyn cyfrowych. Ten etap obecnego rozwoju a., ze względu na jego charakter, można nazwać cybernetycznym. Podstawowymi cechami współczesnej a. są: 1. asocjacja a. z rozwojem źródeł energii, jej przetwarzaniem i chemizacją produkcji; 2. z góry zaprogramowane dla maszyn automatycznych, a nie jak dotychczas adaptowane formy i metody procesu produkcyjnego (tempo, synchronizacja, sprawność itp.); 3. kompleksowość a., oznaczająca tworzenie w pełni zautomatyzowanych obiektów lub procesów oraz wyrównanie poziomu technicznego i organizacyjnego kooperujących jednostek. A. wywołuje różnorodne efekty socjalne, techniczne i ekonomiczne. Charakter efektów socjalnych a. zależy przede wszystkim od stosunków produkcji i ustroju politycznego, panującego w danym kraju. W wyniku prowadzonej określonej strategii rozwoju techniki i taktycznych posunięć rządu lub związków gospodarczych (np. koncernów lub międzynarodowych unii gospodarczych) a. może doprowadzić m. in. do skrócenia czasu pracy, poprawienia warunków zdrowotnych pracy, rozszerzenia możliwości zaspokojenia potrzeb materialnych, wzrostu poziomu kultury technicznej albo przeciwnie — do wzrostu konfliktów społecznych, konieczności re- kwalifikacji pracowników, zwiększenia bezrobocia itd. W ustroju socjalistycznym a. wykorzystywana Jest w celu rozbudowy i umocnienia bazy techniczno- -ekonomicznej przy jednoczesnym dążeniu do osiągania wzrastających efektów socjalnych. Technicznymi efektami a. są: zmiany środków technicznych a., postęp w technologii i osiąganie dzięki niemu lepszych parametrów technicznych wyrobów i usług wytwarzanych w zautomatyzowanych procesach produkcji. Ekonomiczne efekty a. wyrażają się we wzroście wydajności pracy, obniżce kosztów własnych, podniesieniu jakości produkcji i przyroście dochodu narodowego. W warunkach obecnych, charakteryzujących się tendencją do wzrostu wielkości produkcji i usług oraz wciąż zaostrzających się kryteriów jakości wyrobów na rynku światowym, a. staje się coraz bardziej powszechnym i ekonomicznie efektywnym kierunkiem postępu technicznego.

Asygnata

Asygnata, dowody (kwity) kasowe, wystawiane przez jednostki gospodarcze i organizacje społeczne w celu udokumentowania operacji gotówkowych przeprowadzanych przez własną kasę, jeśli operacje te nie są udokumentowane innymi źródłowymi dowodami kasowymi: 1. a. przychodowa (dowód wpłaty — KP — „kasa przyjmie”) — na wpływ gotówki do kasy; 2. a. rozchodowa (dowód wypłaty — KW — „kasa wypłaci”) — na wypłatę gotówki z kasy. Zasady posługiwania się a. reguluje zarządzenie ministra finansów z 15 VIII 1963 w sprawie udokumentowania operacji kasowych, przechowywania gotówki oraz obowiązków kasjerów w jednostkach gospodarki uspołecznionej.

Aspiracje

Aspiracje(jako czynnik rozwoju gospodarczego), pojęcie związane ściśle z dążeniem Jednostki do osiągnięcia określonego celu. W takim ujęciu a. nabierają charakteru motywacji ukierunkowującej działanie. Działanie podjęte w wyniku określonych a. jest zwykle połączone z dodatnimi przeżyciami emocjonalnymi w przypadku osiągnięcia sukcesu lub z przeżyciami negatywnymi związanymi z doznaniem porażki. Stopień trudności zadania, jakie stawia sobie jednostka, zależy od poziomu jej a. Jest to przekonanie o własnych możliwościach, na podstawie których człowiek przewiduje osiągnięcie rezultatu i ocenia jego wartość. Wybór celu zależy jednak również od wartości, jaką cel ten przedstawia dla jednostki. Stąd też zagadnienie a., występując w psychologicznych teoriach motywacji (zwykle ujmowane w grupie teorii poznawczych), wiąże się również z pewnymi odmianami teorii podejmowania decyzji (podejmowania decyzji teoria), które zaczerpnięte zostały głównie z ekonomii. Upraszczając, mówimy że Jednostka podejmuje decyzję na podstawie wartości (użyteczności) przynęt i wchodzącego w grę ryzyka, którym jest przewidywanie powodzenia lub porażki. Możemy zatem powiedzieć, że wybór jednostki jest funkcją wartości i prawdopodobieństwa powodzenia. W zależności tej uwzględnia się jeszcze zwykle [odchodząc od modelu „człowieka ekonomicznego” (homo oeconomicus)[ zmienną osobowościową określaną jako „dyspozycja motywacyjna”. Jest nią trwała dla jednostki tendencja do przejawiania się swoistego motywu. Może nią być np. skłonność do podejmowania zadań, które mają być zrealizowane indywidualnie, a unikanie celów wymagających współdziałania wielu osób. Badania dotyczące poziomu a., rozwinięte w latach 30-tych przez K. Lewina są kontynuowane przez wielu jego następców do dzisiaj. Wyniki badań wskazują na bezpośredni związek a. z osiągniętymi rezultatami w pracy. Wskazują na to pewne zachodzące prawidłowości. Ustalono np. eksperymentalnie, że najusilniej dążono do osiągnięcia celu, gdy prawdopodobieństwo sukcesu lub porażki wynosiło 50:50, tj. gdy indywidualny wysiłek miał największy wpływ na rezultaty. Osiągnięcia malały w miarę zmniejszania się prawdopodobieństwa pozytywnego zrealizowania zadania, przy czym proporcjonalnie malało również znaczenie bodźca zainteresowania materialnego (nagrody). Ustalono ponadto, że osiągnięcie celu prowadzi do wzrostu a., i odwrotnie, brak rezultatu pociąga za sobą jej obniżenie. Przedstawione prawidłowości ilustrują znaczenie a. jednostek jako czynnika w rozwoju gospodarczym. Tam, gdzie zadania nakreślane są realistycznie, a ich wykonanie przynosi widoczny i wymierny sukces, można liczyć na zaangażowane uczestnictwo wykonawców. Wyraźnymi objawami sytuacji przeciwnej jest m. in. spadek wydajności pracy i wzrost fluktuacji pracowników, którzy — jak na to wskazują badania socjologiczne — wolą przejść do pracy nawet gorzej płatnej, ale dającej możliwość pełnego realizowania a.

Asortyment

Asortyment, struktura produkcji wg wyrobów. Struktura asortymentowa jest podstawowym elementem planu proporcjonalnego rozwoju gospodarczego. Planowanie a. ma na celu ustalanie zadań asortymentowych najbardziej optymalnych z punktu widzenia gospodarki narodowej i poszczególnych przedsiębiorstw, uwzględniających najmniejsze społeczne nakłady pracy i maksymalne zaspokojenie potrzeb odbiorców. A. oznacza także zestaw towarów’, które dostosowane są do społecznego zapotrzebowania i potrzeb rynku oraz spełniają jednocześnie warunek rentowności i racjonalnej działalności aparatu handlu. A. powinien być kształtowany stosownie do występującego -> popytu. Rodzaj i wielkość popytu wpływają na poziom specjalizacji asortymentowej. A. odznacza się tylko względną stałością z powodu zmian zachodzących w popycie. Dążenie do prawidłowego zaopatrzenia rynku i wzrostu dochodu narodowego stwarza konieczność systematycznej analizy zagadnień związanych z polityką asortymentową. A. cechuje się szczegółową strukturą (zróżnicowanie wewnętrzne jednej lub kilku grup towarowych) i zakresem odzwierciedlającym objęte nim grupy i rodzaje towarów; ustala się go zgodnie z rodzajami towarów lub grupami towarowymi.

Ankieta

Ankieta, specjalny rodzaj badania, które jakkolwiek z natury swojej nie jest typowym statystycznym badaniem stosowane jest często do obserwacji statystycznej. A. przeprowadza się zawsze w celu zbadania jakiegoś ściśle określonego, charakterystycznego zagadnienia, które nie nadaje się do zbadania za pomocą sprawozdawczości bieżącej. W odróżnieniu od spisu czy rejestracji, które dostarczają możliwie pełnych informacji o badanym zjawisku, przy a. chodzi zawsze o naświetlenie jakiegoś określonego zagadnienia. Pytania zamieszczane w a. nie zawsze mają charakter ściśle statystyczny; badanie uzupełnia się dość często pytaniami o charakterze jakościowo-opisowym, np. pytaniem o opinię dotyczącą przyczyn zaobserwowanych faktów. Badania w formie a. organizują zazwyczaj różne instytuty badawcze. A. znajduje zastosowanie przy badaniu zjawisk społecznych, np. warunków mieszkaniowych, warunków pracy, warunków bytu. Przy analizie materiałów uzyskanych dzięki a. należy zachować bardzo wielką ostrożność; wyciąganie zbyt pochopnych i daleko idących wniosków oraz uogólnień jest niebezpieczne, gdyż zebrane za pomocą a. materiały nie są zawsze w pełni reprezentatywne dla środowiska, z którego pochodzą.

Amortyzacja

Amortyzacja (= umorzenie), odzwierciedla proces stopniowej utraty wartości użytkowanego majątku trwałego ( środki trwałe) i przenoszenia Jej na wytworzone przez te środki produkty. Utrata wartości majątku trwałego jest wywołana: 1. zużyciem fizycznym elementów i części obiektów, przejawiającym się w zmianie ich właściwości mechanicznych i chemicznych, zależnie od rodzaju środka trwałego, sposobu, czasu i intensywności jego eksploatacji, wpływów atmosferycznych itp.; 2. zużyciem moralnym (ekonomicznym), polegającym na utracie wartości wymiennej obiektów jeszcze przed ich zużyciem fizycznym, spowodowanej postępem techniczno-ekonomicznym. W praktyce rachunkowe odzwierciedlenie środków trwałych następuje przez dokonywanie odpisów, których wysokość reguluje system, obejmujący stawki i zasady ich stosowania. Zadaniem systemu jest prawidłowe odzwierciedlenie: l. procesu przenoszenia wartości zużycia środków trwałych na produkty 1 uwzględnienie tego zjawiska we właściwej wysokości w kosztach własnych i obliczaniu dochodu narodowego; 2. procesu zużywania się (utraty wartości) środków trwałych, czego wyrazem Jest ich umorzenie, określające Jednocześnie potrzeby w zakresie remontów i inwestycji; 3. wysokości funduszu na finansowanie wymiany środków, stanowiącego odpowiednik wliczanej w koszty (jest to tzw. fundusz); 4. aktywnego oddziaływania na właściwe wykorzystywanie i użytkowanie majątku trwałego (modernizowanie i zagospodarowanie zbędnych środków, właściwa gospodarka remontowa itp.). Prawidłowe spełnienie jednocześnie wszystkich wymienionych zadań jest trudne, dlatego też w praktyce podkreślana jest szczególnie (1) i (4) funkcja systemu Przy ustalaniu stawek uwzględnienia wymagają m. in.: 1. zasady grupowania różnego rodzaju obiektów, dla których dokonuje się Odpisów za pomocą Jednakowej stawki ; 2. sposób eksploatacji i stopień zużycia środków (np. zużycie moralne i Jego tempo, remonty kapitalne i ich wpływ na okres eksploatacji, koszty i dochody powstające w momencie likwidacji obiektu); 3. sposoby dostosowywania stawek do indywidualnych warunków eksploatacji środków trwałych. Zasady określają m. in.: 1. zakres podmiotowy (które Jednostki) oraz przedmiotowy (jakie środki trwałe) objęte są obowiązkiem dokonywania odpisów; 2. podstawę, od której oblicza się (np. wartość początkowa obiektu, wynikająca z ksiąg, lub aktualna, uwzględniająca cenę zakupu, wartość netto, tj. wartość początkowa zmniejszona o dotychczasowe zużycie); 3. sposoby dokonywania odpisów (np. metodą czasową, proporcjonalnie do czasu użytkowania obiektu, lub metodą produkcyjną, proporcjonalnie do wykonanej przez środek trwały pracy, mierzonej np. godzinami pracy lub przebiegiem); metoda produkcyjna może mieć zastosowanie tylko do niektórych środków trwałych; 4. rozłożenie w czasie; najczęściej stosowana Jest tzw. metoda równomiernej (liniowej), gdzie poszczególne okresy, w których obiekt jest użytkowany, obciążane są odpisami w jednakowej wysokości bądź na przestrzeni kolejnych okresów (metoda czasowa), bądź w przypadku identycznych efektów pracy (metoda produkcyjna); w krajach kapitalistycznych coraz bardziej popularna staje się metoda degresywnej, przy której wysokość odpisów w kolejnych okresach maleje, w rezultacie czego pierwsze lata użytkowania majątku są obciążane znacznie wyższą niż późniejsze; stosowanie degresywnej jest głównie uzasadniane tym, że pozwala ona: a) szybko tworzyć własne fundusze na inwestycje o znacznie szerszym zakresie niż potrzeba do odtworzenia zużytej części majątku, b) unikać — wobec wczesnego wycofania środków pieniężnych — skutków postępującej inflacji, c) zmniejszać ryzyko zużycia ekonomicznego i wpływu obniżonej sprawności środków trwałych na rentowność; możliwe jest też stosowanie rozwiązań mieszanych; 5. moment rozpoczęcia (np. zakończenia inwestycji lub przejęcie jej do faktycznego użytkowania) i zakończenia (np. po odpisaniu w całości wartości początkowej obiektu nie później jednak niż z chwilą jego wycofania z eksploatacji); 6. sposób pokrycia ew. różnicy między wartością początkową obiektu a jego dotychczasową, powstałej w przypadku przedwczesnej likwidacji obiektu. Systemy, przy których przyjmuje się znacznie krótszy okres obiektów od rzeczywistego czasu ich użytkowania lub podstawową część wartości majątku odpisuje w pierwszych latach eksploatacji, nazywane są często systemami przyspieszonej. Odrębne zagadnienie, regulowane w obrębie funduszu inwestycyjno-remontowe- go przedsiębiorstw, stanowią zasady gospodarki środkami pieniężnymi, które są odpowiednikiem odpisów (fundusz amortyzacyjny); ich przeznaczania także na remonty kapitalne (reprodukcja częściowa) lub tylko na inwestycje (reprodukcja pełna), wykorzystywania na cele rozwoju czy też wymiany, przyznawania przedsiębiorstwom lub ich jednostkom nadrzędnym prawa dysponowania nimi (wyłącznie bądź częściowo).

Akumulacja finansowa przedsiębiorstw

Akumulacja finansowa przedsiębiorstw, nadwyżka przychodów ze sprzedaży produkcji (towarów, usług) nad kosztami własnymi sprzedanej produkcji (towarów, usług); w takim ujęciu a.f.p. bywa też nazywana akumulacją na sprzedaży produkcji. Oprócz niej wyróżnia się jeszcze akumulację finansową z całokształtu działalności przedsiębiorstwa. Obejmuje ona, oprócz akumulacji finansowej na sprzedaży produkcji, także nadwyżki (niedobory) finansowe, wynikające z działalności ubocznej przedsiębiorstw (np. gospodarka mieszkaniowa) oraz saldo strat i zysków nadzwyczajnych. Ekonomicznym źródłem akumulacji finansowej socjalistycznych przedsiębiorstw produkcji materialnej jest wytworzony w nich produkt dodatkowy: nadwyżka wartości wytworzonej przez nakłady pracy żywej nad wynagrodzeniami pracowników przedsiębiorstw. Kwota akumulacji finansowej, nagromadzonej w określonym przedsiębiorstwie czy gałęzi przemysłu (zjednoczeniu), nie odzwierciedla jednak dokładnie wartości wytworzonego w nim produktu dodatkowego. Przyczyną odchyleń kwoty akumulacji finansowej od wartości produktu dodatkowego są przede wszystkim odchylenia cen od wartości poszczególnych produktów (w wyniku takich odchyleń może następować przesunięcie części akumulacji pieniężnej np. z gałęzi przemysłu, wytwarzających środki produkcji, do gałęzi przemysłu, wytwarzających środki spożycia), a także obowiązujące obecnie zasady ewidencji kosztów własnych. Do kosztów tych zalicza się wydatki, które obciążają wartość produktu dodatkowego, np. składki z tytułu ubezpieczeń społecznych, oprocentowanie kredytów bankowych, podatki zaliczane do kosztów własnych produkcji i in. A.f.p. jest podstawowym źródłem finansowania nakładów ponoszonych przez społeczeństwo socjalistyczne na dalszy rozwój gospodarki narodowej (finansowanie inwestycji netto i finansowanie przyrostu zasobów środków obrotowych), na finansowanie Inwestycji o przeznaczeniu nieprodukcyjnym (budownictwo mieszkaniowe, administracyjne, obronne itd.), jest też głównym źródłem finansowania tzw. konsumpcji zbiorowej, tj. wydatków związanych z utrzymaniem instytucji oświatowych, naukowych, kulturalnych, służby zdrowia, opieki społecznej itd. Znaczna część nakładów finansowanych z a.f.p. socjalistycznych jest realizowana (i musi być z natury rzeczy realizowana) w formie scentralizowanej. Tylko niewielka część tych nakładów może być dokonywana w sposób zdecentralizowany, tj. z funduszy przedsiębiorstw (i ich zjednoczeń), tworzonych z akumulacji finansowej. Konieczność centralizacji znacznej części akumulacji powoduje potrzebę jej podział u w przedsiębiorstwach i utworzenia z niej zarówno scentralizowanych funduszy budżetowych, jak i zdecentralizowanych funduszy przedsiębiorstw, kombinatów i zjednoczeń. Do najważniejszych instrumentów centralizacji części a.f.p. w budżecie państwa należą: oprocentowanie środków trwałych, podatek obrotowy 1 wpłaty z zysku. Oprocentowanie środków trwałych, stosowane w latach 1966—70 tylko w przemyśle kluczowym (i to nie we wszystkich jego gałęziach) od 1971 zostało wprowadzone powszechnie we wszystkich przedsiębiorstwach państwowych jako swego rodzaju podatek majątkowy, obciążający wartość brutto (tj. bez odliczenia umorzenia) środków trwałych, przy stopie 5. Celem oprocentowania jest stymulowanie intensywnego wykorzystywania majątku trwałego i hamowanie nie dość efektywnych inwestycji, ponieważ stopa oprocentowania stanowi Jeden z parametrów, wyznaczających minimum efektywności przy podejmowaniu nakładów Inwestycyjnych. Podatek obrotowy — po reformie cen zaopatrzeniowych i z 1971, pobierany głównie w przemyśle wytwarzającym środki spożycia — obciąża ceny zbytu wyrobów przemysłowych, gdy zawierają one normy akumulacji wyższe od przeciętnych dla przemysłu (za przeciętne uważa się normy wynoszące 6—3% wartości środków trwałych plus 3 planowanych kosztów własnych wyrobu). Obciążenie podatkiem obrotowym ceny zbytu określonego wyrobu przemysłowego (czy grupy wyrobów) obniża zysk, jaki na tym wyrobie realizuje producent, i dlatego podatek obrotowy jest nazywany czasem regulatorem zyskowności (rentowności) produkcji przemysłowej. W przypadku szczególnie niskich cen zbytu dla pewnych wyrobów może nastąpić regulowanie ich zyskowności „w górę”, przez przyznanie producentom budżetowej dotacji przedmiotowej, która staje się czymś w rodzaju „ujemnego podatku obrotowego”. Dotacje przedmiotowe, dość szeroko rozpowszechnione do końca 1970, od 1971 stosuje się w nowym systemie finansowym bardzo rzadko. Odjęcie od a.f.p. podatku obrotowego (lub dodanie budżetowych dotacji przedmiotowych) prowadzi do wydzielenia z tej akumulacji kwoty zysku przedsiębiorstwa. W niektórych przedsiębiorstwach wydzielenie zysku z akumulacji dokonuje się przez odjęcie dodatnich lub dodanie ujemnych różnic budżetowych (budżetowe różnice). Różnice budżetowe są instrumentem korekty akumulacji, gdy ten sam produkt sprzedaje się (lub kupuje się) po dwóch różnych cenach. Aby wyeliminować wynikające stąd zmiany akumulacji, różnice między tymi cenami rozliczane są przez przedsiębiorstwa z budżetem państwa. Do 1970 najpoważniejsze kwoty różnic budżetowych powstawały przy rozliczaniu transakcji eksportowych i importowych przez centrale handlu zagranicznego. Zmiana systemu rozliczeń w handlu zagranicznym i oparcie ich na tzw. cenach transakcyjnych (z dopuszczeniem dopłat i obciążeń) wyeliminowała ten rodzaj różnic budżetowych z praktyki finansowej. Zysk przedsiębiorstw jest głównym źródłem tworzenia celowych funduszy zdecentralizowanych w przedsiębiorstwach, kombinatach i zjednoczeniach. Fundusze te służą tworzeniu bodźców materialnego zainteresowania pracowników przedsiębiorstw wynikami gospodarki oraz finansowaniu inwestycji i przyrostu zapasów. Ponadto zysk może być źródłem spłaty kredytów bankowych, zaciągniętych na finansowanie budownictwa inwestycyjnego. Część zysku przedsiębiorstw państwowych wpłacana jest do budżetu, zgodnie z ustalonymi normami finansowymi. Wpłaty te są dokonywane za pośrednictwem zjednoczeń. W przedsiębiorstwach spółdzielczych miejsce wpłat z zysku do budżetu zajmują wpłaty podatku dochodowego od spółdzielczości. Zysk przedsiębiorstw jest ponadto podstawą obliczania syntetycznych wskaźników finansowych (kwota zysku, stopa zysku), które — oprócz stosowanych w niektórych przedsiębiorstwach syntetycznych wskaźników finansowych, nie nawiązujących do zysku (obniżka jednostkowych kosztów własnych produkcji i wynikowy poziom kosztów) — stanowią ważny element systemu bodźców ekonomicznych w przemyśle.

Akredytywa

Akredytywa, jedna z form rozliczeń bezgotówkowych, mająca na celu zagwarantowanie otrzymania należności (dla dostawcy) lub ułatwienie dysponowania środkami pieniężnymi (budżetowa i pieniężna). Dla dostawcy a. polega na tym, że nabywca towaru deponuje określoną kwotę w banku i upoważnia bank do dokonywania zapłat na rzecz dostawcy na warunkach uzgodnionych między odbiorcą (dłużnikiem) a dostawcą (wierzycielem). Niekiedy polega tylko na udzieleniu takiego upoważnienia bez deponowania środków pieniężnych. Dla dostawcy zagranicznego nosi nazwę dokumentowej; stosowana jest w obrotach z państwami kapitalistycznymi; w stosunkach między krajami socjalistycznymi — w bardzo wąskim zakresie. A. budżetowa polega na tym, że jednostka budżetowa otwiera w banku rachunek do dyspozycji określonej osoby (dla instytucji) realizującej zadania finansowane z budżetu. A. pieniężna (list kredytowy) jest rodzajem dewiz; jest to zlecenie udzielone przez bank zagranicznemu bankowi-korespondentowi (lub kilku bankom zagranicznym — okrężna) wypłacenia oznaczonej kwoty określonej osobie; ma zwłaszcza zastosowanie w ruchu podróżnych.

Akwizycja

Akwizycja, zbieranie zamówień na dostawę towarów lub zawieranie umów na wykonanie takich usług, jak ubezpieczenia, ogłoszenia, reklama itd., przez upoważnionych przedstawicieli (akwizytorów) oferenta, którzy w tym celu odwiedzają klientów. Za pośrednictwo akwizytorzy otrzymują wynagrodzenie w formie określonej -> prowizji od wartości zebranych zamówień.