This is featured post 1 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 2 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 3 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 4 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

This is featured post 5 title

You can easy customize the featured slides from the theme options page, on your Wordpress dashboard. You can also disable featured posts slideshow if you don't wish to display them. Dont edit it manually, by replacing images, but you set feature image when you create new posts.

 

Struktura zawodowa siły roboczej

Struktura zawodowa siły roboczej, układy grup osób wyróżnione wg określonych kryteriów, z których najważniejszymi są: 1. podział na ludność zawodowo czynną, tj. pozostającą w stosunku pracy (zatrudnieni), mającą własne źródła zarobkowania (gospodarstwo rolne, warsztat itd.), stale pomagających członków rodziny, oraz ludność zawodowo bierną (poszukujących pracy, uczniów, odbywających służbę wojskową itd.); 2. charakter wykonywanej pracy (fizyczna, umysłowa, fizyczno-umysłowa); 3. kategorie społeczno-zawodowe, określające treść pracy i stopień kwalifikacji (inteligencja, technicy, pracownicy biurowi, mistrzowie, brygadziści, rzejnieślnicy, pracownicy fizyczno-umysłowi, robotnicy wykwalifikowani, pół- wykwalifikowani, niewykwalifikowani i in.); 4. przynależność do poszczególnych działów gospodarki (przemysł, budownictwo, rolnictwo, leśnictwo, transport i łączność, obrót towarowy, gospodarka komunalna i mieszkaniowa, oświata, nauka i kultura, ochrona zdrowia i opieka społeczna, administracja publiczna i instytucje wymiaru sprawiedliwości, instytucje finansowe, organizacje polityczne i społeczne, pozostałe działy; działy gospodarki tworzą trzy podstawowe grupy: rolnictwo, przemysł i budownictwo, usługi); 5. forma osiągania dochodu zależna od stosunku do środków produkcji (praca najemna w gospodarce uspołecznionej, praca na rachunek własny — chłopi utrzymujący się z gospodarstw drobnotowarowych, właściciele drobnych warsztatów, pracodawcy zatrudniający siły najemne i in,); 6. rozmieszczenie terenowe (miasto—wieś, wg podziału administracyjnego lub regionów); 7. staż pracy zawodowej; 8. cechy demograficzne. S.z.s.r. uzależniona jest od stopnia ekonomicznego i społecznego rozwoju społeczeństwa, na który w największym stopniu wpływa obecnie uprzemysłowienie kraju. Przejawem wyższego rozwoju jest m. in. daleko posunięty podział pracy, specjalizacja zawodowa, a więc również rozbudowana i skomplikowana s.z.s.r., której cechą charakterystyczną w nowoczesnych społeczeństwach jest zmienność i płynność. Przemiany w s.z.s.r. wiążą się nie tylko ze zmianami w technologii, ale uwarunkowane są czynnikami ekonomicznymi oraz ustrojem społeczno-politycznym (charakter własności środków produkcji). Przemianami tymi zajmuje się wiele nauk, a zwłaszcza socjologia, która stara się określić ich przyczyny, mechanizm ich rozwoju i społeczne konsekwencje.

Struktura produkcyjna przedsiębiorstwa

Struktura produkcyjna przedsiębiorstwa, układ jednostek produkcyjnych przedsiębiorstwa, tj. zakładów, wydziałów produkcyjnych, oddziałów, gniazd, linii itp., wyrażający podział zadań produkcyjnych przedsiębiorstwa między te jednostki oraz rodzaj i zakres powiązań produkcyjnych między nimi. Jednostki produkcyjne, tj. zakłady, wydziały, oddziały produkcyjne i gniazda można tworzyć wg kilku wariantów specjalizacji: 1. struktura o charakterze technologicznym występuje, gdy Jednostki produkcyjne grupowane są wg podobieństwa technologicznego, np. zakład (wydział) mechaniczny, montażowy, odlewnia, kuźnia, oddział lub gniazdo tokarek, frezarek, szlifierek; strukturę taką charakteryzuje uniwersalność i elastyczność; ułatwia ona wprowadzenie do produkcji nowych wyrobów, Jest Jednak mało ekonomiczna w przypadku przechodzenia do wąskiej specjalizacji produkcji; 2. struktura o charakterze przedmiotowym, Jednostki produkcyjne tworzone są wg wyrobów, które są w nich wykonywane; tworzy się np. zakład lub wydział silników, podwozi, karoserii, części drobnych lub oddział, gniazdo tłoków, korbowodów, wałów korbowych, zaworów; w takich jednostkach produkcyjnych grupuje się maszyny i urządzenia różnych rodzajów dla różnych faz technologicznych, niezbędne do wykonania określonych wyrobów; strukturę taką cechuje mała elastyczność, gdyż jest dostosowana do ściśle określonego asortymentu; 3. struktura technologiczno-przedmiotowa (o charakterze mieszanym); jednostki produkcyjne są częściowo wydzielone wg specjalizacji technologicznej, a częściowo wg specjalizacji przedmiotowej, np. przedsiębiorstwo produkujące kilka typów motocykli może mieć wspólny zakład odlewniczy, wspólny wydział mechaniczny do produkcji części drobnych i silników, a oddziały spawalnicze do produkcji ram o wydziały montażowe odrębne dla każdego typu motocykla; wewnątrz wydziału mechanicznego i wydziałów pozostałych mogą być utworzone gniazda przedmiotowe do produkowania poszczególnych części. Odpowiednie warianty struktury produkcyjnej występują w odpowiednich typach produkcji: technologiczny — w produkcji jednostkowej i mało- seryjnej, przedmiotowy — w produkcji wielkoseryjnej i masowej, mieszany — w warunkach pośrednich.

Strajk

Strajk, w ustroju (kapitalistycznym — jedna z form walki klasowej, polegająca na przerwaniu pracy przez robotników do czasu spełnienia wysuniętych żądań ekonomicznych lub politycznych. Najwyższą formą s. jest polityczny s. powszechny; s. taki wybuchł po raz pierwszy podczas rewolucji 1905 w Rosji. S. „włoski” polega na tym, że robotnicy przychodzą do fabryki, lecz nie pracują. Odmianą tego typu s. Jest s. okupacyjny (lub „polski”), podczas którego robotnicy okupują teren fabryki, nie dopuszczając do niej łamistrajków. Na tle wzmagającego się wyzysku klasy robotniczej w krajach kapitalistycznych s. przybierają na sile zwłaszcza w okresie ogólnego kryzysu kapitalizmu; warunki do tego stwarza znaczny stopień koncentracji produkcji, a zatem i koncentracji klasy robotniczej zorganizowanej w potężne związki zawodowe.

Stosunki społeczne w zakładzie pracy

Stosunki społeczne w zakładzie pracy, „określone rodzaje stałego, tj. stale powtarzającego się, wzajemnego oddziaływania ludzi na siebie przez stale powtarzającą się działalność określonego typu”. Stosunki społeczne zachodzące między pracownikami w zakładzie pracy obejmują przede wszystkim dwa podstawowe ich typy: 1. stosunki rzeczowe, o których F. Engels pisał, że powstają za pośrednictwem dóbr materialnych i że rzeczy, martwe przedmioty, np. środki produkcji, występują tutaj Jako podstawa społecznej więzi między ludźmi oraz 2. stosunki osobowe, które powstają na skutek więzi tworzących się w codziennych kontaktach, współżyciu i współpracy ludzi. Więzi rzeczowe i osobowe nawiązują się zarówno w sferze produkcji, dystrybucji, Jak i konsumpcji oraz stanowią Jak gdyby dwie strony procesu produkcji społecznej, w którym człowiek jest podmiotem procesu zachodzącego między nim a przyrodą. Socjologowie przywiązują bardzo dużo znaczenie do teoretycznej dychotomii dzielącej stosunki społeczne w zakładzie pracy na stosunki formalne i nieformalne. Stosunki formalne w zakładzie wynikają z prawnych, oficjalnych, administracyjnych przepisów i stanowią oczekiwaną, pożądaną i racjonalną strukturę działalności pracowników. Znajdują one swoje odbicie w księgach .służb, pragmatyce służbowej, grafikach organizacyjnej struktury, regulaminach zakładowych itp. stosunki nieformalne kształtowane są przez takie czynniki pozaformalne, Jak interesy indywidualne i grupowe pracowników, spontaniczne zachowania produkcyjne i pozaprodukcyjne, osobowość pracowników, przynależność do grup społecznych itp. Stosunki nieformalne powstające w zakładach pracy odzwierciedlane są w układach nie sformalizowanych, nie regulowanych oficjalnie kręgach, spontanicznych klikach, grupach interesu czy nacisku. Stosunki społeczne w socjalistycznym zakładzie pracy, w odróżnieniu od stosunków kapitalistycznych, oparte są na społecznej własności środków produkcji. Stosunki kapitalistyczne natomiast rodzą zjawisko ekonomicznej alienacji producentów z procesu wytwórczego, wyobcowując robotnika z procesu pracy i zarządzania. Zlikwidowanie kapitalistycznych stosunków w zakładzie pracy jest warunkiem koniecznym choć niewystarczającym do budowy socjalistycznego modelu rozwiniętych stosunków w socjalistycznym typie gospodarki.

Stopa procentowa

Stopa procentowa, stosunek sumy, którą płaci się za użytkowanie kapitału pieniężnego, do wielkości tego kapitału. S.p. ustalana jest najczęściej za wypożyczenie kapitału pieniężnego na okres roczny. Źródłem procentu jest wartość dodatkowa uzyskana przez kapitał zastosowany w produkcji, dlatego s.p. określa podział wartości dodatkowej między kapitał przemysłowy i kapitał pożyczkowy. Z tego względu górną granicę s.p. stanowi (poza przypadkami szczególnymi) przeciętna stopa zysku. S.p. może być różna w zależności od rodzajów i warunków pożyczek. Dla kapitalistycznego systemu gospodarczego największe znaczenie ma s.p. od kredytów bankowych oraz stopa dyskontowa ( dyskontowanie). W gospodarce tej przez manewrowanie wysokością s.p. (zwłaszcza przez centralne banki emisyjne przy udzielaniu kredytów refinansowych bankom handlowym, co natychmiast odbija się na wysokości s.p. od pożyczek udzielanych przez te ostatnie kapitalistycznym przedsiębiorcom) usiłuje się oddziaływać na poziom aktywności gospodarczej: obniżenie s.p. przy innych warunkach nie zmienionych ma podwyższyć zyski kapitalistów i ożywić koniunkturę, natomiast podwyższenie s.p. przez ograniczenie perspektywy zysków ma zmniejszyć aktywność gospodarczą. Doświadczenie pokazuje, że o ile podwyższanie s.p. rzeczywiście hamuje ekspansję kapitału przemysłowego, o tyle obniżanie jej w momentach stagnacji samo w sobie nie jest w stanie ożywić koniunktury. W gospodarce socjalistycznej procent od kredytów bankowych ma zupełnie odmienną treść ekonomiczną niż procent kapitalistyczny (-+ procent). Różnicowanie s.p. przy różnych rodzajach pożyczek bankowych ma na celu elastyczne oddziaływanie na gospodarkę przedsiębiorstw w kierunku oszczędnego wykorzystywania kredytów bankowych dla różnych rodzajów potrzeb gospodarczych.

Statystyka

Statystyka, nauka o metodach badania zjawisk masowych statystyczne badanie), tj. takich, których poszczególne przypadki są ukształtowane ‚zarówno pod wpływem przyczyn wspólnych, jednorodnych (tzw. głównych), jak i indywidualnych, różnorodnych (tzw. ubocznych). W zjawiskach masowych można wykryć prawidłowości jedynie przez obserwację masy przypadków, czyli tzw. statystycznej zbiorowości. W przeciwnym razie wnioski mogą być zupełnie fałszywe. Np. dane gospodarstwo domowe może wydawać na żywność większą część swego ogólnego budżetu niż inne mniej zamożne gospodarstwo domowe, gdyż dysponując swoimi dochodami kieruje się nie tylko ogólną ich wysokością, ale i różnorodnymi indywidualnymi pobudkami (składem osobowym gospodarstwa pod względem płci i wieku, dotychczasowym wyposażeniem gospodarstwa, przyzwyczajeniami itp.). Obserwując jednak masę gospodarstw domowych dostrzega się wyraźną prawidłowość polegającą na spadku udziału wydatków na żywność w ogólnej sumie dochodów i wydatków w miarę wzrostu tej sumy; w masie przypadków indywidualne różnice zacierają się, powstaje zaś obraz prawidłowości. Szczególny rozwój osiągnęły metody statystyczne w odniesieniu do badań życia społecznego, a zwłaszcza ekonomicznego, co wynika z następujących powodów: 1. w życiu społecznym dominują zjawiska o charakterze masowym; 2. historycznie biorąc tam właśnie metody statystyczne znalazły najwcześniej zastosowanie; 3. współczesne państwo nie może obejść się bez prowadzenia szeroko rozbudowanych badań statystycznych, których organizacji i metodologii poświęca się wiele uwagi (w Polsce kieruje nimi Główny Urząd Statystyczny). Ważna rola statystyki społeczno-ekonomicznej powoduje, że niektórzy uczeni do niej tylko ograniczają termin „s.”. Etymologicznie termin ,,s.,, wywodzi się z łacińskiego status — państwo. W publikacjach spotyka się go po raz pierwszy w połowie XVIII w. na oznaczenie wiedzy o państwie Pod koniec XVIII w. nazwą tą zaczęto oznaczać zestawienia liczbowe, obrazujące stan lub rozwój zjawisk społecznych (znaczenie to utrzymało się do dziś, np. „statystyka szkolnictwa” jako zbiór tablic charakteryzujących rozwój sieci szkolnej). Wraz z doskonaleniem organizacji i metod badania zjawisk społecznych, terminem „s.” zaczęto nazywać same badania masowych zjawisk społeczno-gospodarczych, a następnie także i innych zjawisk masowych, a wreszcie również naukę o metodach tych badań Te ostatnie znaczenia są obecnie dominujące.

Saldo

Saldo (pozostałość, stan), różnica między ogólnymi sumami obrotów dwóch stron konta księgowego; s. debetowe — obroty debetowe konta przewyższają sumę obrotów kredytowych (debet); s. kredytowe — obroty kredytowe konta przewyższają sumę obrotów debetowych (credit); s. zerowe — obroty obu stron konta są wyrównane; s. końcowe — s. ustalone na koncie na koniec okresu rachunkowego; s. początkowe — s. końcowe zapoczątkowujące ewidencję księgową nowego okresu. Terminu „s.” używa się także w odniesieniu do bilansu handlowego oraz do bilansu płatniczego.

Lombard

Lombard (zakład zastawniczy), przedsiębiorstwo bankowe trudniące się udzielaniem ludności pożyczek pod zastaw ruchomości (np. kosztowności, futer, ubrań i innych cenniejszych przedmiotów użytkowych). Nazwa l. pochodzi z Lombardii, gdzie w późnym średniowieczu powstały liczne banki prowadzące m. in. tego rodzaju operacje. W Polsce w okresie międzywojennym działalność l. regulowało prawo bankowe z 17 III 1928, uchylone ustawą z 13 IV 1960 o prawie bankowym. W Polsce Ludowej l. nie były uruchamiane. L. oznacza także kredyt bankowy pod zastaw, papierów wartościowych (głównie akcji); w krajach kapitalistycznych korzystają z niego przeważnie spekulanci giełdowi (giełda).

Kredyt

Kredyt, stosunek ekonomiczny, wynikający z odstąpienia przez jedną ze stron (wierzyciela) drugiej stronie (dłużnikowi) określonej wartości w pieniądzu lub w towarze na warunkach zwrotu równowartości w ustalonym terminie. Przy zawodowym wykonywaniu czynności kredytowych wierzyciele żądają wynagrodzenia za udzielanie pożyczek w postaci oprocentowania. W zależności od przedmiotu pożyczki rozróżnia się dwa podstawowe rodzaje k.: towarowy (kupiecki, handlowy) i pieniężny (bankowy). K. towarowy jest kategorią ekonomiczną, która rozwinęła się na gruncie wymiany towarowej. Normalna transakcja kupna-sprzedaży przeradza się w stosunek kredytowy, o ile tylko sprzedawca odracza moment pobrania zapłaty za sprzedany towar i oddziela w czasie moment przekazania towaru od momentu pobrania jego równowartości od nabywcy. W ten sposób sprzedawca staje się wierzycielem, a nabywca dłużnikiem. Udzielanie k. towarowego rozwiązuje trudności sprzedaży powstające w tych – przypadkach, gdy potencjalni nabywcy towarów nie mają ekwiwalentu do ich nabycia w momencie pokazania się towarów na rynku, a równocześnie sprzedawcy nie mogą znaleźć innych nabywców, którzy mogliby zapłacić im natychmiast. K. pieniężny rozwinął się z k. towarowego, a także z czynności wymiany pieniędzy i przyjmowania depozytów oraz przekazów, którymi trudnili się początkowo kupcy, a następnie wyspecjalizowani handlarze pieniędzmi — bankierzy. Podstawę powstania kategorii ekonomicznej k. stanowią stosunki towarowo-pieniężne, a wobec tego kategoria ta jest tak długowieczna, jak sama produkcja towarowa. W warunkach społeczno-ekonomicznych jednak, w których produkcja towarowa i obrót pieniężny zajmują tylko marginesowe miejsce w życiu ekonomicznym społeczeństwa, stosunki kredytowe nie mogą rozwinąć się w pełni. Zatem w warunkach niewolniczej i feudalnej formacji społeczno-ekonomicznej spotykamy się jedynie z niezbyt rozwiniętymi formami k. lichwiarskiego, głównie o przeznaczeniu konsumpcyjnym. Właściwe podstawy rozwoju k. powstały dopiero w kapitalistycznych stosunkach produkcji. Przemiana pieniądza w kapitał pociągnęła za sobą przemianę pożyczki pieniężnej w pożyczkę kapitału. Oznacza to zmianę charakteru stosunku kredytowego i równocześnie bardzo poważne rozszerzenie popytu na k. W warunkach gospodarki kapitalistycznej zaciąganie pożyczek na cele konsumpcyjne odgrywa rolę drugorzędną, mimo dość znacznych rozmiarów tego typu transakcji. Największymi pożyczkobiorcami są kapitaliści, którzy tą drogą starają się powiększyć kapitał znajdujący się w ich dyspozycji oraz masę realizowanej wartości dodatkowej i kapitalistycznego zysku. Część wartości dodatkowej, uzyskanej dzięki k., trafia w postaci odsetek z rąk przedstawicieli kapitału przemysłowego i handlowego do rąk posiadaczy kapitału pożyczkowego. W warunkach gospodarki kapitalistycznej następuje także rozszerzenie zakresu występowania k. towarowego, ze względu na typowe dla kapitalizmu trudności zbytu, będące rezultatem sprzeczności pomiędzy tendencjami do powiększania produkcji a brakiem wypłacalnego popytu na ciągle zwiększającą się masę towarów i usług. Kapitalistyczny producent czy kupiec-hurtownik praktycznie biorąc nie ma możliwości zbycia towarów bez udzielenia odbiorcy k. towarowego na okres kilku miesięcy. Ten k. towarowy przekształca się najczęściej w k. bankowy przez bankowe dyskonto weksli. W celu powiększenia popytu ludności, rozszerza się k. konsumpcyjny w różnych formach, przede wszystkim w postaci sprzedaży na raty. K. bankowy w gospodarce kapitalistycznej przyspiesza procesy koncentracji i centralizacji kapitału, umożliwiając zastosowanie w produkcji i obrocie nawet najmniejszych kwot kapitału pożyczkowego, które w formie depozytów koncentrują się w wielkich bankach i następnie jako k. bankowe trafiają przede wszystkim do wielkich przedsiębiorstw kapitalistycznych, dających bankierom gwarancję najpewniejszej lokaty od strony zabezpieczenia zwrotu pożyczek i terminowego wpłacania odsetek. K. bankowy zmienia w ten sposób warunki konkurencji i zwiększa przewagę wielkich przedsiębiorstw kapitalistycznych nad małymi i średnimi. W warunkach kapitalizmu monopolistycznego dochodzi do połączenia się kapitału przemysłowego z kapitałem bankowym w kapitał finansowy. Przez stosunki kredytowe banki zyskują kontrolę nad wielkimi przedsiębiorstwami przemysłowymi, stają się nie tylko ich wierzycielami, ale i udziałowcami, a za ich pośrednictwem zyskują sobie kontrolę nad dalszymi zakładami przemysłowymi itd. Wielkie przedsiębiorstwa przemysłowe powołują często do życia specjalne banki do własnej obsługi. W ten sposób powstają wielkie ugrupowania finansowe, kontrolujące całe gałęzie produkcji, źródła surowców i rynki zbytu oraz liczne instytucje kredytowe. Ugrupowania te często przekraczają swoim zasięgiem granice poszczególnych państw kapitalistycznych i działają na rynkach całego świata kapitalistycznego. Po II wojnie światowej zaznaczyła się tendencja do uniezależniania się wielkich korporacji przemysłowych od banków, do zdobywania przewagi przez kapitał przemysłowy nad kapitałem bankowym w obrębie wielkich ugrupowań kapitału finansowego. Wielkie korporacje przemysłowe zyskują też ogromny wpływ na aparat administracyjny w państwach kapitalistycznych i wykorzystują ten wpływ do realizacji maksymalnych zysków przez zamówienia rządowe w dziedzinie produkcji zbrojeniowej, realizacji programów podboju kosmosu itd. W gospodarce socjalistycznej, wobec istnienia stosunków towarowo-pieniężnych, utrzymują się nadal przesłanki występowania stosunków kredytowych. Przy wywłaszczeniu kapitalistów na własność społeczeństwa przechodzą również banki, które przez swoją działalność pieniężno-kredytową stają się ważnym instrumentem umacniania socjalistycznych stosunków produkcji i przyspieszania tempa rozwoju socjalistycznej gospodarki. K. bankowy w warunkach gospodarki socjalistycznej jest przede wszystkim instrumentem planowej emisji pieniądza (w formie gotówkowej i w formie tzw. pieniądza bankowego, służącego do obrotu bezgotówkowego), odpowiednia do wzrostu zapotrzebowania na pieniądz, związanego ze wzrostem produkcji towarów i usług, obrotu towarowego, dochodów o przeznaczeniu produkcyjnym i konsumpcyjnym. Ponadto k. bankowy służy do tworzenia dodatkowych dochodów, powiększających popyt produkcyjny lub konsumpcyjny, zmniejszony na skutek tworzenia rezerw i oszczędności pieniężnych przez różne jednostki gospodarujące, w tym także przez ludność, np. przy ograniczeniu popytu, wywołanego przez przyrost oszczędności ludności, może być stworzony uzupełniający popyt konsumpcyjny przez kredytowanie sprzedaży ratalnej. Podobnie ograniczenie budżetowego finansowania inwestycji, związane z tworzeniem rezerw finansowych w budżecie, może być kompensowane przez rozszerzenie bankowych k. inwestycyjnych. Możliwości tworzenia za pomocą k. bankowych dodatkowego popytu są w ostatnich latach coraz szerzej wykorzystywane w Polsce w celu zastępowania bezzwrotnego finansowania budżetowego przez kredytowe zwrotne finansowanie, gdyż ta ostatnia forma stwarza korzystniejsze warunki do pogłębiania gospodarności w działalności socjalistycznych przedsiębiorstw i instytucji. Naturalną niejako sferą zastosowania kredytowych zwrotnych form finansowania gospodarki jest występowanie czasowych (głównie sezonowych) potrzeb w dziedzinie gromadzenia zapasów surowców, materiałów, produkcji w toku i gotowych wyrobów. Środki pieniężne służące finansowaniu takich czasowych zapasów, po ich upłynnieniu w związku z zakończeniem sezonu, powinny być zwrócone, a stąd ich przydział powinien opierać się na zasadzie kredytowej. Obecnie jednak stosuje się k. bankowy do finansowania części zapasów bieżących, utrzymujących się stale w mniej więcej jednakowej wysokości; jest to uzasadnione względami umocnienia kontroli banku nad gospodarką przedsiębiorstwa w zakresie ogółu zapasów. K. bankowy stosuje się także w dziedzinie finansowania inwestycji przedsiębiorstw i inwestycji branżowych, jako źródło finansowania budownictwa inwestycyjnego. Te k. inwestycyjne zwracane są przez zjednoczenia i przedsiębiorstwa z funduszy inwestycyjnych lub z zysków w terminie do 5 lat. K. bankowe są też wykorzystywane do realizacji pomocy finansowej dla spółdzielczości, gospodarki nieuspołecznionej (zwłaszcza indywidualnego rolnictwa oraz drobnego i średniego rzemiosła) oraz finansowania budownictwa mieszkaniowego w formie spółdzielczej i indywidualnej. Jak z tego wynika, zakres wykorzystywania k. bankowych w gospodarce socjalistycznej jest szeroki, przy tendencji do dalszego jeszcze rozszerzania się. Jest to następstwem istotnych zalet, jakie wykazuje kredytowy system finansowania, a przede wszystkim jego elastyczności i bodźcowego oddziaływania na gospodarkę kredytobiorców. Operacje kredytowe w gospodarce socjalistycznej są planowane, a plan kredytowy stanowi element systemu planów gospodarczych, regulujących całokształt procesu rozszerzonej reprodukcji socjalistycznej.

Akcja

Akcja, papier wartościowy świadczący o udziale Jego właściciela w kapitale – spółki akcyjnej i dający mu prawo do otrzymywania dywidend. A. mogą być imienne lub na okaziciela. A. imienne w przeciwieństwie do a. na okaziciela mogą być wydane akcjonariuszowi przed pełną wpłatą. Do zbycia a. imiennej wymagane jest pisemne oświadczenie zbywającego. Statut spółki może przewidywać ograniczenie zbywalności a. imiennych. Ze względu na różnicę uprawnień odróżnia się a. zwykłe i a. uprzywilejowane. Uprzywilejowanie a. może się wyrazić bądź w przyznaniu prawa do większej dywidendy, bądź w przyznaniu uprzywilejowanego prawa do głosu na walnym zgromadzeniu (np. prawa do trzech głosów na jedną a.), bądź w przyznaniu specjalnych uprawnień do ulegającego podziałowi majątku spółki w przypadku jej likwidacji. A. są w zasadzie zbywalne; obrót nimi odbywa się głównie na -> giełdach. Kurs a. kształtuje się przede wszystkim w zależności od wysokości dywidendy. Na kurs a. wywiera także wpływ spekulacja: sztuczne podwyższanie i obniżanie kursu a. przez większych akcjonariuszy lub spekulantów giełdowych, prowadzące w konsekwencji do zubożenia drobnych i średnich akcjonariuszy. Zob. też: akcji pakiet kontrolny.