Usługi

Usługi, świadczenie użytecznych czynności nie związanych bezpośrednio z wytwarzaniem produktów przez jednostki trudniące się tym zawodowo oraz przedsiębiorstwa i instytucje specjalnie do tego powołane. Oprócz pojęcia „usługi”, opartego na próbach ścisłego rozgraniczenia czynności usługowych od wytwórczych, stosowane jest pojęcie „sfera usług” w sensie makroekonomicznym. Obejmuje ona te wszystkie działy gospodarki narodowej, których zasadniczą funkcją jest świadczenie u. W związku z tym podstawą wyodrębnienia sfery u. z gospodarki narodowej jest jej podział na działy, z których jedne traktuje się w całości jako wytwórcze, inne jako usługowe. Pojęcie sfera u. odpowiada rozpowszechnionemu szeroko w literaturze zachodniej pojęciu „sektora trzeciego”. Obejmuje on wszystkie pozostałe działy gospodarki narodowej poza rolnictwem i leśnictwem (sektor pierwszy) oraz przemysłem i budownictwem (sektor drugi) i w związku z tym zwany jest również sektorem residualnym. Z uwagi na zasady, na których oparte jest wyodrębnienie sfery u. z całości gospodarki narodowej, pojęcia tego nie należy utożsamiać z próbami ścisłego rozgraniczenia czynności usługowych od wytwórczych, występujących w złożonym mechanizmie gospodarczym, co zresztą praktycznie nie zawsze jest możliwe. Działowa klasyfikacja gospodarki narodowej nie rozgranicza w sposób ścisły czynności usługowych od wytwórczych. Jest ona bowiem oparta na zasadzie funkcjonalnej jedności działów i gałęzi gospodarki narodowej, co stwarza niejednokrotnie konieczność łącznego traktowania w obrębie danego działu czy gałęzi gospodarki narodowej zarówno jednostek wytwórczych, jak i powiązanych z nimi funkcjonalnie jednostek usługowych. W sposób najbardziej wyraźny występuje to w dziale „przemysł”, w którym zgrupowane są nie tylko jednostki wytwórcze zaliczane do poszczególnych gałęzi przemysłu, lecz również powiązane z nimi funkcjonalnie jednostki usługowe, świadczące tzw. u. przemysłowe związane głównie z użytkowaniem wyrobów przemysłowych (zakłady i przedsiębiorstwa u. remontowych, konserwacyjnych, naprawczych) oraz wszelkie inne jednostki usługowe powiązane funkcjonalnie z działalnością przemysłu. Podobnie dział „rolnictwo” grupuje — oprócz gospodarstw rolnych — te wszystkie jednostki usługowe, które związane są bezpośrednio z obsługą rolnictwa, np. w dziedzinie remontów i konserwacji maszyn rolniczych, ochrony roślin. Zgodnie z tą samą zasadą funkcjonalnej jedności działów i gałęzi gospodarki narodowej, dział „kultura i sztuka” obejmuje — oprócz instytucji czysto usługowych (jak teatry, kina, muzea, biblioteki, świetlice) — określone jednostki wytwórcze powiązane funkcjonalnie z tym działem (wytwórnie filmowe, przedsiębiorstwa wydawnicze). Mimo że pojęcie „sfera u.” nie daje podstaw do wyraźnego rozgraniczenia czynności usługowych od wytwórczych, ma ono swoje zalety i jest szczególnie przydatne do celów analizy makroekonomicznej, obejmującej porównania w skali międzynarodowej. Chodzi tu zwłaszcza o badania procesów kształtowania się podstawowych proporcji wzrostu gospodarczego w ujęciu makroekonomicznym w powiązaniu z rozwojem wielorakich funkcji usługowych i ich wpływu na dynamikę rozwoju oraz badania zasadniczych tendencji i prawidłowości występujących w skali międzynarodowej. Z uwagi na różnorodność funkcji reprezentowanych przez poszczególne usługowe działy gospodarki narodowej, wyodrębnia się niekiedy — do celów omawianej analizy — podsektory grupujące pokrewne działy, występujące w obrębie sektora u. Podany schemat podziału gospodarki na sferę wytwórczą i u. ilustruje sposób takiego grupowania opartego na działowej klasyfikacji gospodarki narodowej. Podstawowym kryterium systematyki sfery u. w krajach socjalistycznych jest podział gospodarki narodowej na dwie sfery: produkcji materialnej i działalności poza produkcją materialną, co w konsekwencji prowadzi do podziału u. na tzw. u. materialne, zwane inaczej produkcyjnymi (zaliczane do dochodu narodowego), oraz u. niematerialne, zwane inaczej nieprodukcyjnymi (nie wliczane do dochodu narodowego). Teoretyczną podstawą tego rozróżnienia jest marksowska koncepcja pracy produkcyjnej (tzn. pracy wydatkowanej w sferze produkcji materialnej, w której powstaje produkt społeczny i dochód narodowy) i pracy nieprodukcyjnej (tzn. wykonywanej poza sferą produkcji materialnej). Klasyfikacja gospodarki narodowej nie oddziela w pełni konsekwentnie produkcyjnych działów i gałęzi gospodarki narodowej od nieprodukcyjnych. Dotyczy to również podziału sfery u. na działy u. materialnych i niematerialnych. Stąd też linia podziału między działalnością produkcyjną i nieprodukcyjną przebiega często nie między, lecz wewnątrz poszczególnych działów i gałęzi gospodarki narodowej. Ilustruje to zestawienie (podane obok), zawierające systematykę u. z punktu widzenia kryterium pracy produkcyjnej i nieprodukcyjnej stosowaną aktualnie w statystyce polskiej. Innym stosowanym kryterium podziału u. jest kryterium ich odpłatności. Z tego punktu widzenia u. przeznaczone na zaspokojenie potrzeb ludności dzielą się na u. rynkowe, tzn. takie, które zakupywane są przez ludność z jej dochodów osobistych i na ogół powszechnie dostępne na rynku, oraz u. pozarynkowe, tj. takie, które są świadczone bezpłatnie ogółowi obywateli lub określonym kategoriom osób (np. ze służby zdrowia korzystają bezpłatnie osoby ubezpieczone). Podział ten ma istotne znaczenie z punktu widzenia analizy kształtowania się bilansu przychodów i wydatków ludności oraz analizy globalnego funduszu spożycia, uwzględniającego, oprócz spożycia dóbr i u. materialnych zakupywanych z dochodów osobistych ludności wartość usług niematerialnych, a zwłaszcza u. świadczonych bezpłatnie. Ponadto stosuje się wiele innych kryteriów podziału u., np. wg kryterium odbiorcy dokonuje się podziału u. świadczonych odpłatnie na u. dla ludności oraz u. dla instytucji. Zakres pojęcia ,,u. dla ludności” stosowany w statystyce, ograniczony był uprzednio do drobnych u. powszechnej konsumpcji, jak u. naprawcze, remontowo-konserwacyjne, pralnicze, fryzjerskie oraz inne świadczone w przeważającym stopniu przez rzemiosło indywidualne oraz zakłady uspołecznione drobnej wytwórczości. Ostatnio pojęcie to uległo istotnemu rozszerzeniu i praktycznie obejmuje wszystkie u. rynkowe zakupywane przez ludność z jej dochodów osobistych. Z punktu widzenia potrzeb planowania gospodarczego oraz obowiązujących zasad klasyfikacji gospodarki narodowej stosowany jest podział u. rynkowych na u. przemysłowe i u. pozaprzemysłowe. Pierwsze z nich, powiązane są funkcjonalnie z działalnością przemysłu oraz z użytkowaniem wyrobów przemysłowych i zaliczane w całości do działu „przemysł”. Drugie — obejmują wszystkie pozostałe rodzaje u. rynkowych, które w zależności od ich charakteru zaliczane są do pozostałych (poza przemysłem) działów gospodarki narodowej (np. u. remontowo-budowlane zalicza się do działu „budownictwo”, u. pralnicze — do gałęzi „gospodarka komunalna”, występującej w dziale „gospodarka mieszkaniowa i komunalna”). Dla badań prognostycznych istotne znaczenie ma m. in. systematyka wyodrębniająca podstawowe funkcje społeczno-gospodarcze sfery u., wśród których wyróżnić należy: 1. Bytowe, związane z zaspokojeniem różnorodnych potrzeb bytowych ludności przez rozwój świadczeń takich dziedzin działalności usługowej, jak gospodarka mieszkaniowa i komunalna, handel (wraz z gastronomią), transport i łączność; ponadto zaliczyć tu należy różnorodne drobne u. powszechnej konsumpcji, np. konserwacyjno-naprawcze, remontowo-budowlane, u. o charakterze osobistym, jak fryzjerskie, kosmetyczne, fotograficzne; 2. Socjalne, świadczone zwłaszcza w dziedzinie ochrony zdrowia, opieki społecznej i kultury fizycznej; 3. Kulturotwórcze i oświatowe, związane z działalnością i rozwojem placówek i instytucji naukowych, kulturalnych i oświatowych, znajdujące wyraz w upowszechnianiu i podnoszeniu poziomu oświaty społeczeństwa oraz tworzeniu wartości kulturalnych; 4. Naukowo-badawcze, związane z kreowaniem i stymulowaniem postępu naukowego, technicznego i organizacyjnego w gospodarce narodowej, znajdujące wyraz w rozwoju badań naukowych i ich praktycznym zastosowaniu oraz we wzroście kadr specjalistów, zwłaszcza z wyższym wykształceniem; 5. Administracyjno-organizatorskie, polegające na zapewnieniu warunków prawidłowego funkcjonowania gospodarki narodowej, co jest przedmiotem działalności takich usługowych działów gospodarki narodowej, jak administracja publiczna, instytucje finansowe i ubezpieczeń itp.; 6. Polityczno-społeczne, związane z działalnością organizacji 1 zrzeszeń społecznych, politycznych oraz religijnych (duchowieństwa), a także instytucji wymiaru sprawiedliwości. Rozwój sfery u. wiąże się nie tylko ze stopniem uprzemysłowienia kraju, lecz również 1 ogólnym postępem ekonomicznym i znajduje swoje odzwierciedlenie zarówno w wzroście poziomu życia ludności, jak i we wzroście społecznej wydajności pracy, oddziałując w ten sposób na dynamikę wzrostu gospodarczego kraju. Obecnie obserwuje się występującą powszechnie tendencję do wzrostu udziału sektora u., który zatrudnia coraz większą liczbę ludności czynnej zawodowo, absorbuje coraz więcej środków finansowych, w tym również inwestycyjnych, oraz zasadniczo przekształca strukturę spożycia ludności, w której największą pozycję zaczyna stanowić nie żywność, lecz spożycie u. (dotyczy to krajów gospodarczo wysoko rozwiniętych). Realizowana w okresie pogrudniowym polityka społeczno-gospodarcza zakłada m. in. przyspieszony wzrost produkcji artykułów konsumpcyjnych na zaopatrzenie rynku wewnętrznego oraz równoległy z tym wydatny rozwój i doskonalenie różnorodnej działalności usługowej świadczonej zarówno nieodpłatnie na rzecz ludności, jak i opłacanej z dochodów pieniężnych ludności.

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply